धमनी फुटेर रगत जम्ने अनि खुट्टा सुन्निने समस्याः डीप भेन थ्रोम्बोसिस (DVT)

सावधान: यो व्यक्तिगत/पारिवारिक अनुभवहरूमा आधारित ब्लग हो र पाठकहरूलाई डीप भेन थ्रोम्बोसिस (DVT) बारे सचेत गराउनको लागि मात्र हो। यसमा चिकित्सा सल्लाह वा प्रेस्क्रिप्शन समावेश छैन।

के तपाईंले कहिल्यै आफ्नो खुट्टामा अस्पष्ट सुन्निने, दुख्ने, वा भारीपन अनुभव गर्नुभएको छ जुन ठीक हुन मान्दैन ?

हामी सामान्यतः यस्ता समस्यालाई थकान वा बाउँडेको होला भनेर बेवास्ता गर्छौं। यद्यपि, हामी सावधान हुनुपर्छ किनकि यो गम्भीर कुराको संकेत हुन सक्छ । जस्तै, डीप भेन थ्रोम्बोसिस (DVT) ।

यसको बारेमा कुरा गरौँ ।

यस लेखमा…

DVT को बारेमा कसरी थाहा पायौँ ?

सोनुको दुखेको र सुन्निएको खुट्टा

साउन १९, सोमबार । मेरी श्रीमती सोनुले दिउँसो ४ बजेतिर मलाई भिडियो कल गरिन्, रुँदै देब्रे खुट्टामा पोल्यो र सुन्नियो भनिन् । हाम्रो सानो छोराको जन्म भएको लगभग चार हप्ता भइसकेको थियो र उनी छोरालाई स्तनपान गराइरहेकी थिइन्। त्यो रात उनले कम्मर र तिघ्रामा दुखाइको गुनासो गरेकी थिइन्। अलि बढी बस्नु परेको हुँदा दुखेको होला भन्ने सोचियो र खासै वास्ता गरिएन । भिडियो कलमा उनको भावभङ्गीले भने दुखाइ गहिरो र गम्भीर भएको संकेत गर्‍यो ।

मैले तुरुन्तै अफिसबाट बिदा लिएँ र राइड सेयर गरेर मोटरसाइकलबाट घरतिर लागेँ । लगभग ४० मिनेटको त्यो सवारीमा अत्यन्तै भयानकदेखि तुलनात्मक रूपमा रमाइलोसम्म विभिन्न परिदृश्यहरूको कल्पना गरिरहेको थिएँ ।

घर पुगेपछि, मैले उनलाई मुस्कुराएको पाएँ । दुखेको त थियो तर अलिअली हिँड्डुल गरेको देख्दा मेरो परिवार र छिमेकी अङ्कल आन्टीहरू सबैजना ढुक्क भयौँ । हामीलाई लागेको थिएन कि दुखाइ बढ्दै जानेछ तर दुख्नै छाडेन ।

हामीले गरेका गल्तीहरू

सोनुको पीडा रात्री स्तनपान सत्रहरूमा सुरु भएको थियो । उनले मालिस गर्ने दिदीलाई पीडा कम गर्न भनिन् । दुर्भाग्यवश, पीडा झन् बढ्यो । उनी प्यासेजमा जोडिएको बाथरूमसम्म पनि हिँड्न सकिनन् ।

खुट्टा बाउँडिएको ठानेर हामीले दुखेको खुट्टामा नियमित रूपमा मालिस, बरफ र तातो पानी लगायौं । तिनीहरूले अस्थायी राहत त दिए तर सुन्निन र दुख्न कम भएन । सोनुले नजिकैको क्लिनिकमा डाक्टरको प्रेस्क्रिप्शनअनुसार पेन किलर पनि खाइन् तर तिनीहरूले काम गरेनन् ।

उपचार

अवस्था बिग्रँदै जाँदा सोनुको खुट्टा नीलो नीलो हुन थाल्यो। बिहीबार बिहान ८ बजेतिर हामीले उनलाई चाबहिलको ओम अस्पताल लग्यौं र एक अर्थोपेडिक सर्जनको अपोइन्टमेन्ट लियौँ । उनले तुरुन्तै अल्ट्रासाउन्डको लागि पठाए । रिपोर्टमा DVT देखिएपछि उनले हामीलाई हृदय/रक्तसञ्चार रोग विशेषज्ञकहाँ रेफर गरे । हामीसँग दुई विकल्प थिए: १) दिउँसो १ बजेसम्म मुटुरोग विशेषज्ञको प्रतीक्षा गर्ने, वा २) महाराजगञ्जको मनमोहन कार्डियोभास्कुलर सेन्टरमा जाने ।

हामीले पछिल्लो रोज्यौँ ।

त्यहाँका डाक्टरले (अर्थोपेडिक डाक्टरले रेफर गरेको होइन, अरू नै) सोनुलाई खाने औषधि दिए र दुई हप्तापछि आउनु भने । डाक्टरले पाँच सेकेन्ड पनि सोनुलाई हेर्ने र कुरा गर्ने गरेनन् । हामी सन्तुष्ट भएनौं तर हामीले औषधि किन्यौँ । औषधि खाँदै गर्दा, दुखाइ र सुन्निने क्रम बिस्तारै कम हुँदै गयो।

अहिले सोनु धेरै बिसेक भएकी छिन् र बिस्तारै आफ्ना दैनिक गतिविधिहरू पुनः सुरु गर्दैछिन् । लामो समयसम्म उभिनु, हिँड्नु वा बस्नु अझै पनि पीडादायी हुन्छ । उनी अझै पनि अर्को दुई महिनासम्म डाक्टरले तोकेको औषधि सेवन गरिरहेकी छिन् ।

अब हामीले हाम्रो अनुभव वर्णन गरिसकेपछि, अलि औपचारिक परिभाषामा आऔं।

डीप भेन थ्रोम्बोसिस (DVT) भनेको के हो?

डीप भेन थ्रोम्बोसिस भनेको एउटा यस्तो अवस्था हो जहाँ पेल्भिस (कम्मर), तिघ्रा, र पिडौँलाका गहिरा धमनी (अक्सिजनरहित रगत बोक्ने पातला नसा) मा कुनै कारणवश रगत जम्छ अर्थात् क्लट बन्छ । यसरी जमेको रगतले खुट्टा सुन्नाउँछ । यी नसाहरूले रगतलाई मुटुमा फिर्ता लैजाने हुँदा जब क्लटले रक्तप्रवाह सुस्त बनाउँछ वा रोक्छ, गम्भीर समस्याहरू निम्तिन सक्छन् । जब क्लट बाक्लो हुँदै फोक्सोसम्म पुग्छ, यसले र पल्मोनरी एम्बोलिज्म (PE) गराउँछ जसले ज्यानसमेत लिन सक्छ ।

तपाईंले किन ख्याल गर्नुपर्छ?

DVT का लक्षणहरू प्रायः देखिँदैन । यो सूक्ष्म रूपमा सुरु हुन सक्छ, जस्तै :-

पिडुँलामा थोरै दुखाइ
एउटा खुट्टामा भारी महसुस
हल्का सुन्निने वा नीलो देखिने

मानिसहरूले प्रायः DVT लाई मांसपेशीमा तनाव, धेरै लामो समयसम्म उभिनु, वा खराब रक्तसञ्चार ठान्ने गल्ती गर्छन् (हामीले जस्तै) । तर जब क्लट तपाईंको फोक्सोमा जान सक्छ, रक्त प्रवाह र अक्सिजन अवरुद्ध गर्न सक्छ र आपतकालीन अवस्था निम्त्याउन सक्छ ।

जोखिममा को हुन सक्छ ?

यी व्यक्तिहरू DVT बाट पीडित हुने उच्च जोखिममा छन्:

सुत्केरी महिलाहरू (विशेष गरी सिजेरियन सेक्शन पछि, जस्तै सोनु)
लामो समयसम्म बस्नु वा सुत्नु पर्ने जो कोही (डेस्कको काम, लामो यात्रा)
हालसालै शल्यक्रिया वा चोटपटक लागेको व्यक्ति
धूम्रपान गर्ने, मोटोपना भएका वा गर्भनिरोधक चक्की, एन्टिकोआगुलेन्ट र केही न्यूरोसप्रेसेन्ट जस्ता औषधिहरू लिने व्यक्ति
क्लटिंग विकारको पारिवारिक इतिहास भएको व्यक्ति

ध्यान दिनुपर्ने एउटा कुरा के हो भने स्वस्थ व्यक्तिहरूमा पनि अवस्थाअनुसार DVT विकास हुन सक्छ ।

बेवास्ता गर्न नहुने लक्षणहरू

कम्मर, तिघ्रा वा पिँडुलाको दुखाइ
खुट्टा सुन्निनु वा “कसिएको” महसुस हुनु
खुट्टामा जलन
खुट्टा नीलो वा रातो देखिनु
आराम गरेपछि पनि हिँड्न गाह्रो हुनु

केले मद्दत गर्छ?

यो लेख चिकित्सा सल्लाह नभएकाले तपाईंलाई कुन औषधि लिने भनेर बताउँदैनौं । यद्यपि धेरै खाने र सुईबाट दिइने औषधिहरू उपलब्ध छन् । डाक्टरले तपाईंको अवस्था हेरेर उपचार गर्छन् । यद्यपि यी कुराहरू उपयोगी हुन सक्छन् :-

DVT का लक्षणहरूको बारेमा जागरूकता
अस्पतालमा तुरुन्तै गएर डाक्टरको सल्लाह मार्फत निदान
लामो यात्रा वा डेस्क काम गर्दा नियमित हिँडडुल
सुत्दा आफ्नो खुट्टालाई ऊँचो राख्ने
आफ्नो शरीरलाई चिन्ने, विशेष गरी सुत्केरी अवस्थामा

जति छिटो समस्या पत्ता लाग्छ, जटिलताहरूबाट प्रायः बच्न सकिन्छ ।

अन्त्यमा

आफ्नो शरीरलाई स्याहार गर्नुहोस् । तपाईंको खुट्टाले तपाईंलाई बोक्छ। यदि केहि असहज महसुस हुन्छ भने आफ्ना खुट्टाहरूलाई आराम दिनुहोस् । दुखेका बेला सुत्दाखेरी तिनीहरूलाई सिरानी वा कपडा लगाएर उँचो राख्नुस् । केही शंका लागेमा डाक्टरलाई भेट्न कहिल्यै नहिचकिचाउनुहोस्।

यदि हामीलाई पहिले DVT बारे थाहा भएको भए हामी अझ सतर्क हुन्थ्यौँ होला । जागरूकताले जीवन बचाउन सक्छ । त्यसैले यो पोस्ट आवश्यक पर्ने व्यक्तिसँग सेयर गर्नुहोला ।

>>> अङ्ग्रेजी संस्करण पढ्नः https://storiesofsandeept.com/2025/08/18/deep-vein-thrombosis-dvt/