जेन जी आन्दोलन र यसले ल्याएका प्रश्नहरू

जेन जी आन्दोलनपछि यी कुराहरू अघिल्लो हप्ता एउटा मेलमा पठाएको थिएँ । ती कुराहरू र थपिएका कुराहरू (तारा चिन्ह (*) पछाडी) सहित यो तयार गरेको छु ।

१. सेप्टेम्बर ८ मा संसद भवन अगाडि प्रदर्शन गर्ने भन्ने कुरा सुरुमा आएको थियो । पछि निषेधित क्षेत्र हो भनेपछि माइतीघरमा सारे । तर त्यहाँबाट संसद भवनतिर कसले लग्यो ? शङ्कास्पद छ ।

२. संसद भवनमा प्रहरीले सजिलै छिर्न दियो । चैत १५ मा जसरी दुर्गा प्रसाईंलाई जोगाए, त्यसै गरि संसद भवनको वालमाथी चढ्नेलाई जोगाइएको छ । सुरुमा पुलिस डराएको जस्तो देखिन्छ तर एक हुल छिरेपछि फाएरिङ गरेर टाउको र छातिमा ताकेर गोली हानेर बच्चाहरूको समेत हत्या गरे । संसद भवन छिर्नेहरूलाई समाएर हिरासतमा राख्न सकिन्थ्यो होला, नरसंहार किन गरे ?

३. त्यस दिन र रात प्रहरीले जुन रबैया देखाए त्यसले जनतामा पीडा र आक्रोश थप्यो । प्रहरी भनेको हत्यारा हो भन्ने अवस्था हुन किन दिइयो ?

४. त्यस रात प्रधानमन्त्री र सञ्चारमन्त्रीले जे भने, त्यसले झनै आक्रोश बढायो । प्रधानमन्त्रीले राजीनामा दिएको भए वा कांग्रेसले सरकारको समर्थन फिर्ता लिएको भए आक्रोश अलि कम हुन्थ्यो कि ? तर राजीनामा दिएपछि सत्तामा प्रचण्ड आउने थिए । तीनजानाको म्युजिकल चेयरले वाक्क भएका हामीहरूको आक्रोश कम हुन्थ्यो जस्तो चैं लाग्दैन ।

५. भोलिपल्ट नेताहरूका घर टार्गेट गरेर आक्रमण गरेको हेर्दा खुशी लागेको थियो । यिनीहरूले अत्याचार त गरेकै हुन् । तर स्थिति नियन्त्रण बाहिर जान्छ कि भन्ने डर पनि लागेरहेको थियो ।

६. ओलीको राजीनामापछि अलि शान्त हुन्छ कि भनेको त झन् उग्र पो भयो । संसद भवनमा आगो लगाए, सिंहदरबार जलाए, सर्वोच्च अदालत जलाए, अदुअआ लगायत संवैधानिक आयोग र संघीय, प्रदेश, र स्थानीय तहाका सयौं भवनमा आगो लगाए, तोड्फोड गरे । तर यत्रो आगजनी र तोड्फोड हुँदा त्यहीँ सुरक्षाका लागि खटिने सेनाले किन रोकेन ? सेनाले आन्दोलनकारीलाई गोली हान्नुपरेको भए झनै विकराल स्थिति आउन सक्थ्यो भन्ने सुनेँ तर मलाई चित्त बुझेकै छैन । सेनाले सर्लक्कै छोडिदियो । बन्दुक मात्रै तेर्स्याएको भए पनि रोक्न सक्थ्यो कि जस्तो लाग्छ ।

७. यी घटनामा केही पार्टी, एन्जियो र नेताहरूका क्रियाकलाप एकदमै शङ्कास्पद छ :
क) जेन जीका नाममा दर्जनौं समूह सुरुको दिनमै देखिए । तर प्रायः सबैले यो सामूहिक नेतृत्व हो भनेका छन् । अर्थात्, स्पष्ट नेतृत्व र दिशा थिएन ।

ख) बालेनका गतिविधिहरू शङ्कास्पद छ्न् । युवाहरूलाई जानुस् हामी पछि छौँ भन्ने तर उनीहरूसँग प्रत्यक्ष संवाद नगर्ने उनले संसद विघटन, प्रधानसेनापतिसँग वार्ताजस्ता एजेन्डा सेट गरे फेसबुक पोस्ट मार्फत् मात्रै । उनलाई भोट दिएर जिताउने र धेरै काममा समर्थन गरेँ तर he is still a mysterious character. (*बालेन शहीदहरूको अन्त्येष्टिमा नगएपछि विरोधको स्वर बढेको छ । उनलाई पनि अब सहज हुनेछैन ।)

ग) रास्वपा र यसका नेताहरूका गतिविधि पनि एकदमै शंकास्पद छन् । सुरुमा गणेश कार्कीले यो आन्दोलन जेन जीको हो अरूहरू सहभागी नहुनुहोला भने । भोलिपल्ट उनी युट्युब मिडिया, फेसबुकतिर देखिए । किन गएको भन्दा जेनजीका काका पुस्ता पनि जानुपर्छ भन्न थाले । पार्टीको सहभागिता नहुने भनेर पार्टी र रविले पनि विज्ञप्ति निकालेका थिए तर व्यक्तिगत रूपमा गएको भन्नेहरू पनि थिए । २४ गते रवि लामिछाने फर्जी कागजात देखाएर निस्किए । चलानी नं. नभएको, हातले मिति सच्याएको, गतिलो लेटरहेड नभएको चिठीको आधारमा छुट्नु गलत थियो जस्तो लाग्छ । यो विषयमा तपाईंले अझै राम्ररी बुझाउन सक्नुहुन्छ जस्तो लाग्छ ।

घ) रास्वपाका सांसदहरू कहिले संसदको औचित्य रहेन भनेर राजीनामा दिन्छन्, कहिले संसद नै चाहिन्छ भन्छन् ।

ङ) माओवादीको संलग्नता तोड्फोडमा हुन सक्ने सम्भावना पनि देखिएको छ । राप्रपाका कार्यकर्ता पनि देखिएका छन् । लगभग सबै पार्टीहरूले नै अराजकता फैलाएको देखिन्छ ।

च) हामी नेपाल भन्ने संस्थाले सुरु गरेको डिस्कर्ड सर्भरमा पहिले को नेता हो भन्ने खुलाएको थिएन । तर पछि सुदन गुरुङको नाम अघि आयो । उनीहरू २३ गते पनि संस्थाको नाम भएको ज्याकेट लगाएरौ गएका थिए । अनि जेन जी भन्ने उमेर समूहभन्दा बुढै देखिन्छन् । राष्ट्रिय अन्तर्राष्ट्रिय संस्थाहरूसँग यो संस्थाको राम्रै कनेक्सन रैछ । हिजो बिहान एजेन्डा सेट गर्न पनि passive aggressive रूपमा लागेका थिए ।

च) हामी नेपालबाहेक अरू समूहहरू पनि छ्न् । तिनको नेतृत्वहरूको बारेमा पनि खासै थाहा छैन । Anonymous revolution V for Vendetta जस्तो फिल्महरूमा त राम्रै लाग्दो रैछ तर भोग्न अफ्ट्यारो ।

८. प्रधानसेनापतिसँग छलफल गर्नुपर्ने हुन सक्छ भनेर बालेनले भनेपछि साँझ प्रधानसेनापतिले सम्बोधन गरे । राष्ट्रपति हुँदाहुँदै प्रधानसेनापति बोल्न मिल्ने हो र ? अनि प्रधानसेनापतिले बोलेपछि सैनिक शासन सुरु भएको भन्न मिल्ला कि नमिल्ला । अन्तरिम नै भए पनि सैनिक शासन चलिरहेको छ । सिधै सैनिक शासन भन्दा पनि अन्तर्राष्ट्रिय शक्तिहरू आउलान् जस्तो लागेको छ । तर सेनामाथि पनि पूरै विश्वास गर्ने अवस्था छैन । तपाईंको पोस्टले पनि त्यस्तै सङ्केत गरेको छ ।

९. संविधानले संसद र दल नभएको अवस्था परिकल्पना नगरेकोले संवैधानिक रिक्तता देखिएको छ । निकास भनेको कि त संविधान संशोधन कि त संविधान खारेजी होला जस्तो लाग्छ । युवा पुस्ताले मात्रै यस्तो निर्णय गर्नु एकदमै घातक हुन सक्छ । काङ्ग्रेस र एमालेका नेताहरू छँदै छन् । ग्रासरुटमा पनि उनीहरूको पकड छँदै छ अहिले अलि खुम्चिएका भए पनि । यस्तोमा अर्को द्वन्द्व निस्किने सम्भावना देख्छु ।

*१०. भदौ २८ को साँझ पूर्व प्रधानन्यायाधीस सुशीला कार्कीलई प्रधानमन्त्रीको सिफारिस र सम्मतिमा राष्ट्रपतिद्वारा प्रधानमन्त्री नियुक्त गरियो । आवश्यकताको सिद्धानत भन्दै यो संविधान र संविधानवाद विपरीत कामलई राजनीतिक वैधता दिइयो । यसले भविस्यमा थप जटिलता ल्याउने सम्भावना धेरै छ । स्वतन्त्र तिब्बत अभियान पार्टनर रहेको हामी नेपालको संलग्नता, दलाई लामाको शुभकामना सन्देश जस्ता कुराहरूले भूराजनीतिक जटिलता बढाउने निश्चित छ ।

*११. आन्दोलनकारीका प्रतिनिधिहरूले राष्ट्रपतिसँग कुनै लिखित सम्झौता गरेनन् तर अहिले गर्न खोज्दैछन् । त्यसमा सम्झौतालाई संविधानलाई माथि राख्ने कुरा थियो तर पछि सामाजिक सञ्जालबाट हटाए । द्वन्द्व अझै बढ्ने सम्भावना देखिन्छ ।

*१२. पारदर्शिता र जवाफदेहिता मागेर गरिएको आन्दोलनका सम्झौताहरू बन्द कोठामा भइरहेका छन् । किन ? बुझ्न सकेको छैन ।

मनमा आएका धेरै कुरा लेखेँ । अझै पनि केही कुरा बाँकी नै छ्न् कि जस्तो भइरहेको छ । डर र संशयहरू छन् । कसैलाई विश्वास गर्न नसक्ने कस्तो व्यवस्था, समाज, अनि राजनीती बनेको रैछ भनेर चिन्ता लागेको छ । यस्तो अवस्थामा भविस्य कस्तो होला भन्ने चिन्ता पनि छ । आततायी शासकको हठ र विभिन्न तत्त्वहरूको खेलले कस्तो भयावह परिणाम ल्याउने रैछ भनेर पीर पनि परेको छ ।