साँझको समय । सुन्धाराको काठमाडौं मल अगाडि गाडी कुरिरहेको थिएँ । पन्ध्र मिनेटभन्दा बढी भइसक्यो बाटो हेरेको तर आफ्नो रुटको गाडी आएन । सुन्धाराबाट घर आउने रुटमा ठूला बस र साना माइक्रोबस गरेर पन्ध्र सोह्र गाडी चल्छ्न् तर साँझको समयमा सधैँ कुर्न पर्छ । अरू दिन त गाडी कुर्न झ्याउ लाग्दा खाजा खान/किन्न सङ्कटा, न्युरोड पुग्थेँ । आज चैं पेट खाली हुँदा पनि एकछिनमा गाडी आइहाल्ला नि त भन्दाभन्दै अन्त गइनँ । पेट कुइँकुइँ गर्न थालेपछि जे पर्ला भनेर उल्टो पाउ सङ्कटातिर जान लाग्दै थिएँ, घर नजिकै जाने बस आइपुग्यो । मानिसहरूको एउटा हुल बसको छेउमा पुग्यो । यस्तो बेला म अलि सुरक्षित स्थानमा बस्न रुचाउँछु । जति नै जबर्जस्ती गरे पनि सिटमा बस्न पाइने होइन भनेर । धकेलाधकेल गर्दै मानिसहरू बसमा चढ्न थाले । एकजना महिला ठेमलठेलमा लडिन् । उनीसँगै आएकी एकजनाले उठाइहालिन् नत्र बसको चक्कामा पर्नेथिइन् । उनी लडेको देखेर अर्की एउटी महिला भने हाँसिरहेकी थिइन् ।
अर्को कुनै साँझ । गाडीकै पर्खाइ । बल्लतल्ल भीडमभीड एउटा बस आइपुग्यो । म बिस्तारै बसको ढोकानेर पुगेँ । एकजना मान्छे चढ्ने वित्तिकै भित्रबाट बाहिर निस्कियो । रुट झुक्किएर होला भन्ने लागेको थियो । म बसभित्र पस्नासाथै कसैले मोबाइल हरायो भन्न थाले ।
अरू कुनै दिन । बसको यात्रा थानकोटदेखि सुन्धारासम्म । कलङ्कीमा एउटा दस बाह्रजनाको समूह चढ्यो । केही बच्चाहरू थिए अनि दुईजना अधबैंसे । चढ्ने बेलामा ढिला गरेकाले अलिकति रिस पनि उठ्यो । ठूलो स्वरमा हल्ला गर्दा दिक्क पनि लाग्यो । तर उनीहरूको कुराकानीबाट खेलाडी र प्रशिक्षक रहेछन् भन्ने थाहा भयो । बसको भाडा दिने बेलामा एक जनाको कति भनेर मुख्य प्रशिक्षकले सोधे । कन्डकटरले ३५ भन्यो जबकि भाडा २० रूपैयाँ लिन्छन् । (हुन त भाडा १९ रूपैयाँ हो तर एक रूपैयाँ कसैले राख्दैनन् अनि माग्यो भने पनि पेसेन्जरले नै एक रूपैयाँको लागि किन किचलो गरेको भन्न थाल्छन् । कति दानी ! आहा!) पहिले एकचोटी काठमाडौं आएको नयाँ टोलीलाई बढी भाडा लिँदा पनि आफूले केही नभनेको याद आयो अनि “भाडा त २० रूपैयाँ हो ।” भनेँ । कर्के नजर लाउँदै कन्डक्टरले भाडा काट्यो । बीस नै लिँदा पनि फाइदा उसैलाई भइरहेको थियो । खेलाडीको टोली राष्ट्रपति रनिङ शिल्डमा खेल्न हेटौंडाबाट आएको रहेछ । शुभकामना दिएँ ।
यी घटना हेर्दा सामान्य लाग्छ । तर यिनले हाम्रा डरलाग्दा मानसिकता देखाइदिन्छ्न् । मानिसको चरित्र सङ्कटको समयमा चिनिन्छ भनिन्छ । गाडी ढिला आएर समयमा घर जान नपाउनु पनि सानोतिनो सङ्कट नै हो । तर त्यति सामान्य सङ्कटमा पनि हामी संयमित हुन सक्दैनौँ । अधीर छौँ हामी । दुई मिनेट पनि कुर्न सक्ने क्षमता हामीमा छैन । अनि भीडको पछि लाग्छौँ । ज्यान फालेर भए पनि हामीलाई गन्तव्यमा पुग्नु परेको छ ।
मोबाइल फोन चोरीको घटना पनि नर्मल ठान्छौँ हामी । प्रायः सधैं भइरहेकै त हो ! फोनको खोजी हुन्छ । चोरको खोजी हुन्छ । न फोन भेटिन्छ न त चोर ! “अँ, चोर पनि त कुनै दिन साधु बन्न सक्छ, रत्नाकर वाल्मीकि भएजस्तै ।” हामी भनिदिन्छौँ । अज्ञानवश । वाल्मीकि रत्नाकर डाँकुबाट ऋषि बनेका हुन् कि होइनन् भन्ने बहस भारतको सर्वोच्च अदालतमा पुगेपछि वाल्मीकि कहिले पनि डाँकु थिएनन भनेर फैसला गरिदिएको छ । यही अपराधको सामान्यीकरणले गर्दा हामीमाथी दमन गर्नेलाई पनि हामी सजिलै माफी दिन्छौँ । प्रेम नै पो गर्छौँ त, स्टकहोम सिन्ड्रोमबाट ग्रसित भएर !
बस भाडाको कुराले हामी लुटलाई कति सहन्छौँ र अन्याय हुँदा पनि बोल्न डराउँछौँ भन्ने देखाउँछ । एकदुई रूपैयाँ त हो नि भन्दै अर्बौं कुम्ल्याउनेसम्मलाई समर्थन गर्छौँ । मौका पायो कि अरूलाई लुटिहाल्छौँ । एक रूपैयाँ भए पनि “फाइदा” निकाल्नै परेको छ चाहे नियमकानून जे सुकै होस् । अनि मौन समर्थन पनि दिएकै छौँ ।
यी र यस्तै कुराहरूले मलाई नेपालीहरूसँग डर लाग्छ । यो हतार, यो लोभलालच, यो मौनताले हामीलाई कहाँ पुर्याउला ? म त भविस्य अन्धकार देख्छु ।
***
(नोट: २०८१ असार ३१ मा म्युजिकल चेयर जितेपछि कुर्सीमा औपचारिक रूपमा बस्न खड्गप्रसाद ओली “देश र जनता”को नाममा सपथ लिँदै थिए । मुसलधारे पानी परेर काठमाडौँ मल अगाडिको फुटपाथ र बाटो जलमग्न थियो । त्यो हिलो र फोहोरमा म हामी नेपालीका दु:ख देखेर विचलित भएको थिएँ । तीनै तहका सरकारसँग एकदमै रिस उठेको थियो । जो आए पनि सामान्य मानिसको जीवनमा के नै फरक परेको थियो र ? सात बज्न लाग्दा पनि रुटको गाडी नआएपछि रिसको झोंकमा एक घण्टाको बाटो हिँडेर घर पुगेको थिएँ ।
एउटा लेख लेखूँला भन्ने सोच्दैथेँ तर यस्तो अवस्थामा हामी कसरी आइपुग्यौँ होला भन्ने कल्पना गर्न थालेँ । कमजोरी हामीमा पनि नभएको हैन । हामी जस्ता छौँ हाम्रो नेतृत्व पनि त्यस्तै हुने हो । हामीलाई सामान्य लाग्ने घटनाहरूलाई केलाउँदै यो लेख पुसमै तयार गरेको थिएँ । अलि बढी नै निराशावादी भयो भनेर पब्लिस गरेको थिइनँ । तर चैत १५ मा तीनकुनेमा जे भयो, त्यसले हाम्रो मनस्थिति मैले सोचेँभन्दा पनि डरलाग्दो लाग्यो ।)