धर्म चाहिन्छ, अन्धविश्वास होइन

अस्तित्वको सङ्कट

केही समयदेखि गलेको छु । शारीरिक र मानसिक थकान त छ तर त्यति मात्रै हैन,अस्तित्वमै सङ्कट महसुस गरेको छु । यो निद्राले मेटाउने थकान होइन । यो त बोल्न खोज्दा भिडबाट चिच्याउनेहरू, विज्ञानलाई परम्पराभन्दा अलग राख्नेहरू, धर्मको नाममा अन्धविश्वास थोपर्नेहरू अनि विवेकको साटो आज्ञापालन गर्नेहरूको चिच्याहटले लगाउने थकाई हो ।

केही दिनअघि फेसबुकमा एउटा पोस्ट देखेँ। एकजना बुबाले आफ्नी छोरीलाई रजस्वला अवस्थाका महिलाहरूले मन्दिर, भान्सा, वा जनै छुन नहुने कारण विज्ञानसँग जोडेर “सकरात्मक र नकरात्मक उर्जा” को नाममा बुझाउँदै थिए । रजस्वलाको रक्तस्रावलाई “नकारात्मक चार्ज” को रूपमा व्याख्या गर्दै मन्दिरको “सकरात्मक चार्ज” सँग जुधाउँदा र भएर विस्फोट हुने दाबी गर्दै थिए ।

यो सबै कुरा सुन्दा एकछिन त हाँसो उठ्यो । विज्ञानलाई चुनौती दिन विज्ञानकै साहारा तर त्यस पोस्टलाई डाक्टरहरू, शिक्षित मानिसहरू ले लाइक, सेयर र समर्थन गरेर कमेन्ट गरेको देखेँ ।

त्यसबेला म वास्तवमै झल्यास्स झस्किएँ ।

धर्म र अन्धविश्वासको फरक बिर्सिएको समाज

हामी अहिले जुन धारमा बगिरहेका छौँ, त्यो धर्मको रक्षा होइन, अन्धविश्वासको वैज्ञानिक व्याख्याको दुष्प्रयास हो ।धर्म भनेको नीतिपथ हो । यो न्याय, सत्य, विवेक र करुणाको संयोजन हो । धर्मले प्रश्न गर्न सिकाउँछ, विवेक जगाउँछ, र आत्माको आवाज सुन्ने अभ्यास गराउँछ। तर अन्धविश्वास? त्यो त प्रश्नसँग डराउँछ। परम्पराको नाममा अन्यायलाई पनि पवित्र ठान्छ।

हाम्रो पूर्वजहरूले विचार, शंका, र तर्क गरे । देवतासमेतलाई प्रश्न गरे । आस्तिक, नास्तिक सबै मतका कुरा सुने । सुनेनन् मात्रै, शिक्षामा अङ्गीकार गरे । तर हामी चैँ रजस्वलाजस्ता शारीरिक प्रक्रिया लाई “अपवित्र” भनेर व्यवहारमा असमानता लादिरहेका छौँ ।

आफ्नै घरमा चुप लाग्नु परेको छ

अवस्था कतिसम्म खराब छ भने आफूले बुझेको कुरा आफ्नै घरमा पनि भन्न सक्दिनँ । नजिकका मान्छेहरू नै तर्कसँग तर्किन्छन् । थोरै बोल्दैमा थाक्छु । धेरै बोलेँ भने बहुलाइस् भनिदिन्छन् ।

म सोच्छु, बुझ्छु, र कहिलेकाहीँ बोल्छु । तर जब कोही शक्तिमा भएको मानिस अघि आउँछ, म आत्तिन्छु अनि मौन हुन्छु।
किन?
किनभने मन अझै पनि अरूको स्वीकृति खोजिरहन्छ । “नाइँ” भन्न सक्दिनँ र त्यसकै कारण बारम्बार फस्छु ।

सत्यलाई धेरै मौन राखे मर्छ

कहिलेकाँही म आफूलाई एक्लो महसुस गर्छु । कहिलेकाहीँ लाग्छ, यहाँ अलि धेरै बसेँ भने पागल हुन्छु । तपाईंलाई कति लाग्छ यस्तो ? सत्य बोल्नेहरू प्रायः एक्लै पारिएकै देख्छु । एक्लो वृहस्पति झुठो भन्छन् । हामीलाई समाज र शक्तिको संरचनाले अलग राखेका छन् । तर सत्य धेरै दबियो भने बिस्तारै मर्छ । त्यसैले हामी जुट्नै पर्छ । धर्मको साँचो अर्थलाई आत्मसात् गर्नैपर्छ ।

धर्म कसैलाई बोझ हुनैसक्दैन किनकी धारण गरिने नैसर्गिक सारतत्त्व नै धर्म हो । धर्म जीवनको आधार हो।

धर्म विज्ञानभन्दा फरक होइन । विज्ञानको सदुपयोग गरेर जगतको कल्याण गर्नु धर्म हो भने दुरुपयोग गर्नु अधर्म । परम्परा पनि सबै धार्मिक हुँदैनन् । कतिपय परम्परा “धर्म”को नाममा अधर्म फैलाइरहेका छन् ।

यति कुरा बुझाउन पनि गाह्रो छ यो समाजमा । कोही “धर्म” शब्द सुन्दै नाक खुम्च्याउँछन् अनि कोही कुप्रथालाई धर्मको नाम दिइरहेका छन् ।

अरूलाई सम्झाउन सके पनि नसके पनि कम्तीमा आफैँलाई बदलौँ । परिवर्तनको सुरुवात हुने त्यसरी नै हो।

आउनुस्, धर्म पुनः परिभाषित गरौं

हाम्रो धर्मले भनेको थियो, “रजस्वलाको बेला विश्राम गर, आराम गर”, तर हामीले यसलाई “छुने नछुने”, “शुद्ध र अशुद्ध” मा सीमित बनायौँ । हाम्रो धर्मले भनेको थियो, “सत्य बोल”, तर हामीले परम्पराको नाममा आँखा चिम्ल्यौँ ।

हामीलाई फेरि धर्म चाहिएको छ । नाम मात्रैको वा कुनै पुस्तकमा लेखिएको धर्म चाहिएको होइन, चाहिएको त विवेक, न्याय, करुणाको धर्म हो।

अन्तिम सन्देश

सत्यले भीड माग्दैन,
उसले एकजना सच्चा आत्मा खोज्छ—
जो थाक्दासमेत झुट बोल्दैन।

>> Read the English version of this post here.