Tag: Poverty

देश सिध्याउने दलालहरुको नाममा !

On October 23, 2023

In Blogging, Humanity, Humans and Humanity, Nepal, Nepali, Public Interest, Writing, नेपाली

“एसियाको सबभन्दा गरीब देशको नागरिक भएकोमा बधाई छ !” फेसबुकमा देखियो । केही छिन पछि अर्को पोस्टमा भेटिएको थियो, “International Monetary Fund (IMF) ले सार्वजनिक गरेको प्रतिवेदनले नेपाललाई एसियाकै सबैभन्दा गरीब देश भनेको छ ।” IMF ले २०२३ अक्टोबरको “World Economic Outlook” निकालेको छ भन्ने कुरा गूगल सर्चबाट थाहा भयो । प्रतिवेदन सर्सर्ती हेर्दा त्यस्तो लेखिएको कतै भेटिन्न ! “Find” tool प्रयोग गरेर poor keyword खोज्दा पनि सिधै कुनै देशलाई धनी भनेकै छैन ! अलमल्ल परें । ५-६ घण्टापछि ट्विटर (सरी, X) मा FACTS ले राखेको एउटा ग्राफ भेटेँ । त्यसमा हरेक महादेशका सबभन्दा गरीब देशहरू थिए । स्रोत थियो अप्रिलको World Economic Outlook । त्यसमा पनि खोजें । खोजेको कुरा पाइनँ । फेरि गूगलमा खोज्दा चाहिँ एउटा लिङ्क भेटियो । Global Finance Magazine को त्यो पेजमा FACTS ले राखेका देशहरूको सूची थियो । त्यस पत्रिकाले IMF कै अप्रिलको प्रतिवेदनको आधारमा गरीब देशहरूको सूची तयार गरेको रहेछ । यमन र अफगनिस्तान जस्ता युद्धपीडित देशहरूलाई नराख्दा नेपाल एसियाको सबैभन्दा गरीबमध्येकै देश रहेछ । (IMF को interactive page यता हेर्नुहोला ।) हुन त गरीबीको मापन गर्न प्रयोग गरिएका index हरूमा केही समस्या छन् भनेर IMF ले नै भनेको छ तर हामी धनले त गरीब भयौँ नै, सोचले समेत दरिद्र छौँ । यसमा कुनै शङ्का नगरे हुन्छ !

यति हुँदा पनि हाम्रा शासक, प्रशासक, कर्मचारी र अलिकति पनि शक्ति हुने जोसुकैलाई भने लज्जाबोध छैन । यी र केही “जान्नेसुन्ने” मानिसहरूको तर्क कस्तो हुन्छ भने, “राजाको शासनमा कहाँ अहिले जस्तो थियो ? अहिले त्यो बेला भन्दा धेरै राम्रो छ ! जनताले बोल्न पाएका छन् ! राजाको पालामा राजदरबार नजिकका मान्छेसँग मात्रै धन थियो । अहिले जोसुकैलाई कमाउने मौका छ । त्यसैले, पहिलेभन्दा धनी छन् त जनता !”

समयको क्रमसँगै आफैं हुने परिवर्तनमै रमाउने यी वर्ग देशमा कुनै समस्या नै देख्दैनन् । समस्या नदेखे पछि समाधान गर्नै परेन ! समस्या किन देखिँदैन भने यिनको आँखामा पट्टी बाँधिएको छ–सत्ता, शक्ति र सम्पत्तिको । सत्ता, शक्ति र सम्पत्ति आर्जन मात्रै उद्देश्य भएपछि मानिस भ्रष्ट बन्छ । धर्म र कर्तव्य के हो भन्ने बिर्सिएका यिनीहरूले सहीलाई झुठ र गलतलाई सही बनाइदिन्छन् । असल मानिसहरूलाई यिनीहरू आफ्नो वशमा पार्न खोज्छन् ताकि आफूजस्तै बनाउन सकियोस् । अरूलाई दोषी देख्ने यिनका आँखाले आफूलाई भने असल देखाउन खोज्छन् । यसरी अधर्म फैलिन्छ हरेकको मनमा । मेरो देश यस्तै अधर्मीले भरिएको रहेछ । ज्ञान, विज्ञान र धर्म लत्याउने गतिछाडा दलालहरूले भरिएको देश गरीब नभए के हुन्छ ?

ए शासक, प्रशासक, कर्मचारी, व्यापारी र थोरै मात्रै पनि शक्ति पाउने वित्तिकै मैमत्त हुनेहरू ! तिमीहरूको धर्म के हो ? देशमा बनेका कानून, नीति, नियमलाई सत्कर्मका साथ पालना गरेर जनकल्याण गर्नु हैन ? देशको हित हुँदा तिमीहरूको हित हुने हैन ? सत्ता, शक्ति र सम्पत्तिको लागि जे पनि गर्ने ? अनेक सुविधा लिने अनि कसैको स्वार्थ पूरा गर्न घुस, गिफ्ट, दान लिने ? कानूनको धज्जी उडाउने अनि हास्दै हिँडने ? लाज पचाएर अझै एक अर्कालाई गाली गरेर आम जनतालाई भ्रमित पार्ने ? अनि मिलेमतो गर्न पायो भने चै जे पनि गर्ने ?

तिमीहरूले आफ्नो आत्मा त बेच्यौ नै, मान्छे पनि बेच्छौ । तिमीहरू यति मूर्ख छौ कि तिमीहरूलाई लाग्छ आफ्ना आफन्तहरू तिमीले बेचेका छैनौ । तर तिमीहरूका सन्तानहरू अहिले कहाँ छन् ? के गर्दैछन् ? तिमीहरूका साथमा छन् ? साथमा भएकाहरू कुन स्वार्थका लागि बसेका छन् ? मनैदेखि कर्तव्य वुझेर स्याहार सुसार गर्छन् ? तिमीहरूका कुरा मान्छन् ? यहाँ करोडौंको धनसम्पत्ति भए पनि तिमीहरूका सन्तान किन विदेशमा दुःख गर्न खोज्छन् ? सोचेका छौ कहिले ? सोच्ने भए गति किन छाड्थ्यौ होला र ?

ल सुन ! तिमीहरूका सन्तान तिमीसँग छैनन् किनकी उनीहरूलाई (प्रत्यक्ष नभए उनीहरूको ब्रह्मलाई थाहा छ) त्यो धन सत्यको हैन । तिमीहरू ज्ञानलाई दुत्कार्छौ, तिमीहरूका सन्तान अनैतिक बन्दै जान्छन् । तिमी विज्ञानको उपहास गर्छौ, तिमीहरूका सन्तानले यहाँ अवसर गुमाउँछन् । तिमीहरू अधर्म गर्छौ, तिमीहरूका सन्तान टाढिँदै जान्छन् । तिमीहरू दुष्कर्म गर्छौ अनि परिणाम राम्रो हुन्छ ? वर्षौं “मिहिनेत” गरेर कमाएको तिमीहरूका घरमा तिमीहरू किन एक्ला छौ ? तिम्रै कुकर्मको फल हैन ? एउटा पुस्ताले गरेको कुकर्मले आउने सन्तानहरूलाई कतिसम्म पिर्छ भन्ने त थाहा छ त तिमीहरूलाई ! महाभारत बिर्स्यौ ?

हुन त तिमीहरू महाभारत (र अरू शास्त्र) लाई फगत कहानी मान्छौ । त्यहाँ भएका सत्कर्मका उपदेश तिमीहरूलाई विष लाग्छ । तर मस्तिष्कको कुनामा कतै स्वविवेक भएको भए तिमी देख्थ्यौ कसरी इन्द्रीयलाई वशमा राख्न नसकेका शान्तनुले गर्दा उनका राजा हुन योग्य छाेरा राजा बन्न पाएनन् । राजगद्दीप्रति सधैँ वफादार हुन खोज्दा भीष्म, द्रोण र कृपाचार्यले धर्मका विरुद्ध बोल्न सकेनन् । विभिन्न पात्रका कुकर्म, द्वेष र महत्त्वाकांक्षाले भएको युद्धमा शान्तनुका सन्तान मात्रै नासिएनन्, लगभग पूरै भारतवर्षको विनाश भयो । तिमीहरू पनि एउटा सभ्यता विनाश गर्दैछौ । तिमीहरूले नपाएर मात्रै हो, पाउने भए यो देश उहिल्यै बेचिसक्थ्यौ । र त बेलाबेला भन्छौ, “नेपाल भारत, चीन, वा अरू कुनै देशमा विलय भएको भए नि हुन्थ्यो !” कुलाङ्घारहरू !

दशैंकाे बेला छ । वर्षभरिको “दुःखकाे फल” भित्र्याउने समय यही हो भन्दै सेवाग्राहीसँग खुल्लम खुल्ला रकम माग्ने सरकारी कर्मचारीदेखि दशैंका नाममा बढी पैसा उठाउने पसले, होटेल र गाडी साहुहरू सबै चोर हौ । तैपनि नैतिकता नभएका तिमीहरू खुब मजाले आशीर्वाद दिन्छौ सन्तानलाई, “ज्ञानी हुनू, ठूलो मान्छे हुनू, सबैले मान्ने हुनू !” अनि तिम्रा कर्म चै के हो ? छोराछोरीका आँखामा हेरेर आदर्शका गफ गर्न कसरी सक्छौ ? कति सम्म चैं किच्चक हौ ?

तिमीहरूलाई यहाँ कसले मान्छ ? तिमीहरूमा न ज्ञान छ न विज्ञान मान्छौ न त धर्म । जो तिमीहरूलाई नमस्ते गर्दै आउँछ नि, तिमीहरूलाई सम्मान गर्न हैन, कि त तिमीहरूबाट काम लिन आउँछ कि त बाध्यताले । जसको मुखमा एउटा अनि मनमा अर्को कुरा हुन्छ, त्यस्तो मानिसको सङ्गत गर्नु तरबारको धारमा हिँड्नु बराबर हो भनेर शास्त्रले पनि भन्छ । तिमीहरूको सङ्गत गर्यो भने साधु पनि कि त चोर बन्छ कि त शुलीमा चढ्छ ।

हुन त तिमीहरू बेलगाम घोडा हौ । तिमीहरूलाई शास्त्र व्यर्थ लाग्छ, अर्ती गाली लाग्छ, कानून, विधि र विज्ञान बोझ लाग्छ तर तिमीहरूका सन्तान त तिमीहरूलाई आफ्नै लाग्छ नि हैन ? मरेर जाँदा तिमीहरूले लाने केही हैन, सबै कुरा छोडरै जान्छौ । सुकर्म छाड्यौ भने तिम्रा सन्तान पनि खुशी हुन्छन् तर कुकर्मले तिनलाई पनि सुख दिँदैन । कमसेकम तिनका लागि त केही सत्कर्म गर !

धनभन्दा माथि देश हो अनि देशभन्दा माथि धर्म ! यति बुझ्ने यहाँ कोही देख्दिन । देश राजनीतिले खत्तम भएको हैन, कुनीति र कुनियतले हो । राजनीति भनेको त राजा (इन्द्रीय र लोकभन्दा माथि हुने) को नीति अनि नीतिको राजा हो । नीतिको जग नैतिकतामा हुन्छ जुन हामी नेपालीमा छँदै छैन । उज्वल थापाले भनेझैं एकले अर्कोलाई पाएसम्म लुट्न तयार छौं हामी । यो लुटको चक्रव्यूह तोड्न सक्ने अर्जुनलाई यहाँ युद्धभूमिबाट लखेटिन्छ । केही गरौँ भन्ने अभिमन्युजस्ता जोशिला तर अनुभव कम भएका युवाहरूलाई चक्रव्यूहमा फसाएर मारिन्छ । शकुनि र दुर्योधनको राज छ यहाँ । भीष्म र द्रोणहरू लाचार भई दुष्टहरूको साथ दिइरहेका छन् । यो सब देखेर दिक्क भएका मानिसहरू देश छोडिरहेका छन् । म तिमीहरूका सब कर्तुत निराश भएर हेर्दै भन्दै छु, “यो देश उँभो लाग्ने छाँट छैन ।”

र, यति निराश म कहिले पनि भएको थिइनँ ।

An Open Letter to the Members of the Parliament and the Executive

By Sandeept

On January 15, 2017

In Blogging, Humans and Humanity, Nepal, Nepali

Dear MPs, Prime Minister and Ministers,

I have written this letter on the occasion of Earthquake Safety Day to the most powerful and also the most responsible people of this country (each one of you) to remind you on an important matter related to the victims of the 2072 earthquake. Honestly, I don’t know if you think it’s important. I don’t even think I should tell you anything on this matter but I could not stop myself.

We (that includes you as well) all suffered the problems that came up after the earthquake on Baishakh 12, 2072. Some suffered more because they lived in the rural parts of the country. They lost their shelters, and relatives but they had not lost hopes. We believed we had a guardian. Poor, yes, but a guardian nonetheless, who would help us in making our homes as quickly as possible.

We had not known, however that our guardian did not feel our pains. How would you? You are living in air-conditioned houses and workplaces, you travel in air-conditioned vehicles. You have forgotten the cold we have to face every moment. You can never feel our sufferings.

However you may be: capable or incapable, rich or poor, we are dependent upon you. You have made us so by your political tricks and corruption. Some of the victims have money. They can build our homes and have built their homes. Some have not been able to build homes because you said, “You must build earthquake resistant homes for the safety of your future.” They agreed. They hoped you would provide them with technically skilled human resource or at least train us. They don’t understand what models of houses are earthquake resistant. You did not train them.

Most of the victims do not have a morsel to eat. Constructing a house is not possible without financial aid. You have set up a Commission for Reconstruction but you discuss over the Head of the commission. You do dirty politics in their name while the cold makes them shiver, suffer and suffocate. Children and elderlies have died with cold while you took time just to make mere regulations.

An integrated colony built by Dhurmus-Suntali Foundation at Giranchaur. Source: nepalaaja.com

You haven’t taken care of the victims who are close to the capital. I don’t expect you will do much for those in the rural. But you’ve given word that you will look after us. One who cannot keep his word is not a man. However, noble hearts have done a lot without promising anything. You must have felt ashamed by what Dhurmus-Suntali have given for the victims: a beam of hope, a community to live with and a path for future. If all of you did a percentage of what Dhurmus-Suntali have done, their lives would have been five hundred percent better than what it is today.

The earthquake victims have been through a lot of troubles. I know you are busy in your power politics but I want you to manage some time supporting them, healing their wounds.

May the earthquake victims bless you for your future endeavors!

Ankit Dhakal “Sandeept”

कहाँ छ मेरो बाल अधिकार ? (Where is my Child Right?)

By Sandeept

On August 20, 2015

In Children's Day, Nepali Poem, Poetry, Walk Free

This is a poem in Nepali entitled “Where is my Child Right?” For English interpretation of the poem, scroll down to the bottom of the poem.

नाम उसको राम, बस्छ शहरको ठूलो घरमा,

तर यो घर उसको होइन !

उसका बाबुआमा गरिब नभएका भए

मालिकको घरमा नोकर भएर बस्नु पर्ने थिएन |

उसका मालिक साधारण मान्छे होइनन्

उनी त हुन् यस शहरका नामी समाजसेवी |

अरूको पीडा देख्न नसक्ने उनी

रामको परिवारका लागि “धर्मात्मा” बनेका रे

रामलाई आमाबाबुको काखबाट खोसेर शहर ल्याएका रे !

मालिकको घरमा आएपछि गरिब राम “रामे” भयो,

आमाबाबुको मायाबाट टाढिएर नोकर भयो |

कहिले मालिकको काम बिग्रिंदा बेकामे भयो,

कहिले मालिक्नीको भरिया, धोबी;

त कहिले मालिकको छोराको खेलौना भयो |

गरिब त छदै थियो; बिचरो, अपहेलित र दुखी भयो |

पढ्ने रहर लाग्छ उसलाई मालिकको छोरालाई देख्दा;

स्कूलको गेट सधैँ देख्छ ऊ सानो मालिकलाई पुर्याउन जाँदा |

तर भित्र हुन्छ के ? केहि थाहा छैन !

फर्की आउँछ ऊ मालिकको घर, माझ्नलाई वर्तन;

सोच्छ आँसु झार्दै, दुखी हुँदो रै’छ गरिबको जीवन !

एक दिन मालिकको छोरो खुब रमाउँदै आए

आफ्नो ब्याग ‘रामे’ लाई थमाए अनि हाँसे |

‘रामे’ ले भन्यो, “सानु मालिक आज साह्रै खुशी हुनुहुन्छ, किन होला?

उनले भने, “राखेर आइज झोला अनि भनौंला |”

सानो मालिकको छुट्टै शान थियो,

जहाँ गए पनि उनका पितालाई जत्तिकै मान थियो |

आज के कारणले खुशी भएका हुन् ? राम जान्न उत्सुक हुँदै थियो |

फर्केर आएपछि ‘रामे’, भने सानो मालिकले:

“मलाई सजाय दिन खोज्ने ? देख्यो आज त्यसले |”

“को सानो मालिक?” सोध्यो डराउँदै रामले |

उनले भने, “त्यै क्या पढाउन नजान्ने मास्टरले,

मेरो गल्ति नभए’नि क्लासमा उठा’को थियो,

गल्ति नसुधारे पिट्ने धम्की दिएको थियो |”

“अनि?” रामले फेरी सोध्यो |

“त्यसले बाल अधिकार हनन गर्दा सबैको सामु मेरो ड़ाइलग खायो |”

“के हो सानो मालिक बाल अधिकार ?”

“कति कचकच गर्छ, जा आफ्नो काम गर् |”

सानो मालिकले झर्कदै जवाफ दिन गरे इन्कार |

रामले गर्न थाल्यो विचार,

आखिर के रै’छ त बाल अधिकार ?

रामलाई आफू बालक हुँ भन्ने बाहेक केही थाहा थिएन

सानै देखि गरिबी बाहेक केही देखेन |

जति सोच्दा पनि थाहा पाएन के रहेछ बाल अधिकार

साँझ ‘समाजसेवी’ मालिकलाई सोध्ने गर्यो विचार |

रामले आफ्नो इतिहासको पाना पल्टायो,

अहिले सम्म जीवनमा हण्डर मात्र खायो |

सानो मालिक र उसमा के फरक थियो र?

अझ अशिष्ट भएर माग्थे सानो मालिक बाल अधिकार

शिष्ट भएर ‘रामे’ले सहनु पर्थ्यो अन्याय, अत्याचार |

मालिकलाई खान टक्र्याउँदै सोध्यो रामले-

“के हो मालिक बाल अधिकार ?”

भने मालिकले, “पढ्न, खेल्न पाउनु नै त हो बाल अधिकार !”

रामले सोध्यो, “के मैले पढ्न, खेल्न पाएको छु र?”

अनि दृढ आवाजका साथ् भन्यो- “मालिक, एकछिन गरेर विचार

भन्नुहोस् कहाँ छ मेरो बाल अधिकार ?”

Ram is a boy from a poor family living as a domestic worker in the city. His master is a rich man and has a big name in the society as a ‘social worker’. One day, when he happened to see Ram during one of his ‘social work’ trips, he talks to his poor parents. He takes Ram away from them with a promise that the little boy would be provided with education. But that does not happen. Ram thinks he was snatched away from his parents.

The master, his wife and his son make him do several chores in the house. They scold him if he makes mistakes. His name now becomes “Rame”, a derogatory form. He is sad because he has to hear these things just because he is a servant in their home.

The master’s son goes to a school nearby his home. Ram carries his bags and leaves him to the school, but he has not seen anything that happens in the school because of its high walls. Sending the ‘little master’ off, he returns back to wash utensils. He wants to go to the school but can not say that to anyone.

One day, after school, his ‘little master’ comes home laughing heartily. Ram asks why he is so happy. In reply, the master’s son says that he showed his powers to someone. Now he would never be bothered anyone in the school. Curious Ram asks for details and the boy says, “That teacher, who does not know how to teach scolded me in the class and threatened to punish me if I did not show him homework. I shouted to him that punishing children is violation of their rights. He could not say a thing after that.”

Ram asks what children’s rights are, but his ‘little master’, absorbed in his own thoughts, sends him off. Ram decides that he would ask about it to his master. In the meanwhile he thinks about his life. He finds out that he had been gentle to the masters and yet been scolded everyday, whereas the ‘little master’ talked rudely of child rights. He feels like crying.

That evening, he asks his master what child rights are. The master replies, “To get to study and to get to play are child rights.” Ram asks, “Master, do I get to play and to study?” Then with a determined voice he says, “Master, do think for a while and say- where is my child right?”

Available in Poetry

Tag: Poverty

देश सिध्याउने दलालहरुको नाममा !

​An Open Letter to the Members of the Parliament and the Executive

कहाँ छ मेरो बाल अधिकार ? (Where is my Child Right?)

An Open Letter to the Members of the Parliament and the Executive