Category: Nepali Page 9 of 10

इण्डियन लाहुरे

(समर्पण : गोर्खा रेजिमेन्टमा भर्ति भएर युद्ध लडेका, लडिरहेका र वीरगति पाएका सबै नेपालीप्रति )

अफिस पुगेर गार्डको युनिफर्म भिरें अनि बाहिर गेटमा निस्केर बुढियालाई फोन गरें, “केही खबर आयो ?”

“छैन ।”

“टिभीमा पनि केही आ’को छैन ?”

“छैन । आ’को भए त तपाईंलाई फोन गरिहाल्थें नि ।”

हो त उसैले फोन गरिहाल्थी नि । उसलाई पनि त कम गाह्रो भएको थिएन । मैले भनेँ, “उफ्, केही सोच्नै सकेको छैन मैले त । खबर आउनेवित्तिकै मलाई भनिहाल है त ।”

उसले केही भनेझैं लाग्यो तर फोन काट्ने सुरमा मैले सुनिनँ । फेरि फोन नआएकोले खासै जरुरी कुरा होला भन्ने लागेन । मन फेरि एक तमासको भयो । काममा पनि ध्यान गएनछ । ” सन्चो छैन दावा दाइ ?” सँगै काम गर्ने कार्की भाइले भन्यो ।

“त्यस्तो केही हैन, कार्की भाइ ।”

“केही त भएकै छ, दाइ । अघि फोनमा कुनै खबरको कुरा गर्दै हुनुहुन्थ्यो । अनुहार पनि मलिन देख्छु । शरीर पनि थाकेजस्तो देखिन्छ । के भयो ?”

“खै भाइ, के भन्ने ? काश्मिर सीमामा भारत र पाकिस्तानका सेना लडिरा’का छन् रे । छोरो त्यतै छ । मन साह्रै आत्तिइरहेको छ ।”

“सेनाको जागिर । जता भन्यो त्यतै जानुपर्छ ।”

“आफ्नै देशको सीमामा भए नि देशको लागि लड्दैछ भनेर चित्त बुझाउने बाटोसम्म हुन्थ्यो । अर्काको देशको सीमामा छ । मामालाई देखेर त्यतै जान रहर गर्यो । त्यो छोरोलाई नजा भनेर कति सम्झाएँ । मान्दै मानेन । भन्यो, “नेपालको सरकारले नै जान हुन्छ भन्छ भने किन नजाने । यहाँ बसेर बेरोजगार हुनुभन्दा त त्यही ठीक ।””

मेरा आँखामा आँसु भरिए । कार्की  भाइ  पनि एकछिन  टोलायो अनि भन्यो,  “उसले भनेको पनि ठीकै हो । हाम्रो देशचाहिँ आफ्नो सीमाको रक्षा आफैँ गर्न सक्दैन । फेरि नेपालीलाई चैं अर्काको देशको सैनिक बनेर उनीहरूको लडाइँ लड् पनि भन्छ । किन हो कुन्नि त्यस्तो ?”

मेरो मन चसक्क दुख्यो । ऊ भन्दै थियो, “मेरा छोराछोरी अस्ति भन्दै थिए, पाकिस्तानले भारतलाई खत्तम गर्दे हुन्थ्यो भनेर । उनीहरूलाई थाहा नै छैन कति नेपालीहरू भारतीय सेनाको गोर्खा रेजिमेन्टमा छन् ।”

“नेपाली, इण्डियन, पाकिस्तानी जे भने पनि मान्छे नै त मर्ने हुन् नि होइन र भाइ ?”

“युद्धले कसलाई पो फाइदा गर्छ र, दाइ ।” दिनभर मसँग कुरा गरेर ढाडस दिइरह्यो उसले । घरमा फोन गरिरहें तर केही खबर आएन । छटपटी बढिरह्यो । दिन साह्रै लामो लाग्यो । बल्लतल्ल दिन बित्यो ।

ड्युटी सकिनेवित्तिकै घरतिर लागें । खासै टाढा थिएन तर हिंड्दाहिंड्दै थकाइ लाग्यो । बैंकको ढोकाअघि बस्दा पनि थकाइ लागेको थियो । पहिले यस्तो कहिले भएको थिएन । मनको पीडाले शरीर पनि बिरामी हुँदोरहेछ । निकै बेर लगाएर घर पुगें । सिधै टिभी राखेको कोठामा पुगें । हिन्दी न्युज च्यानलको ब्रेकिंग न्युज आइरहेको थियो: भारत-पाकिस्तान सीमामा अठार भारतीय सैनिकको मृत्यु । मन झन् भारी भयो । छोरी र बुढियासँग पनि केही बोल्न सकिन । त्यो कोठाबाट उठेर अर्को कोठामा गएँ अनि पल्टिएँ ।

“बाबा खाना खान आउनुस् ।” छोरीको स्वर सुनेर झस्किएँ ।

“खानै मन छैन ।”

“मन त मलाइ पनि छैन तर पिर लिएर मात्रै पनि त भएन ।”

बिस्तारै उठेर भान्छामा पुगें । बिहान उब्रेको खाना तताइछ बुढियाले । भाग बसें तर दुई गाँसभन्दा खानै सकिनँ । छोरी र बुढिया पनि भक्कानिए । त्यस दिनको खाना फ्याँकियो । टिभी कोठामा एकछिन पछि आइपुगें । त्यही समाचार छ हिन्दी च्यानलमा । नेपाली मिडियालाई त मतलब छैन । नेपाली पनि परे भने खबर ल्याउने मात्रै हुन् । नराम्रो खबर नाओस् भनेर भगवानसँग प्रार्थना गरें ।

मोबाइलको घन्टी बज्यो । बुढिया र छोरी दौदिंदै आइपुगे । नम्बर हेरें । इण्डियन हो तर छोराले गर्ने भन्दा फरक । मुटुले ढ्यांग्रो ठोक्यो । सास फेर्न गाह्रो भयो । जसोतसो लाउडस्पिकर अन गरें । उताबाट नेपालीमै कसैले भन्यो, “यो दावा तामांगको नम्बर हो ?”

“ज्यू ।”

“एउटा दु:खको खबर छ ।” एकछिन रोकियो, सुस्केरा हाल्यो अनि भन्यो, “तपाईंको छोरा सोनामले वीरगती पायो । दुस्मनको गोलीले उसको छाती छेड्यो । ढलेपछि पनि निकै साहस देखायो तर उपचार पुरा नुहुँदै उसको निधन भयो ।”

मेरा आँखाबाट बरर्र आँशु खसे । टीभी राखेको टेबुलमा उसको तस्बिर थियो । गोलो, गोरो मुहार, अग्लो गंठिलो शरीर, इण्डियन सेनाको पोशाक लागएर उसले त्यो फोटो खिचाएको थियो । त्यही फोटो मात्रै आँखाअघि नाचिरह्यो । उताबाट भन्दै थियो, “भारतीय सरकारले उसलाई शहीद घोषणा गर्नेछ । त्यसैले उसको अन्तिम संस्कार यतै हुनेछ ।”

मुटु चुँडियो । न सास, न लाश । टिभी टेबुलको तस्बिर नै त्यो लाहुरेको अन्तिम निशानी भयो ।

(कार्तिक १७, २०७३मा नागरिक मा प्रकाशित समाचारबाट प्रेरित)

लोडसेडिङ हट्त कथा

वृद्ध बाजे आज्ञा गर्नुहुन्छ— हे नातिनातिना हो ! २०७३ सालको तिहारदेखि एउटा यस्तो अनौठो घटना भयो जुन पहिले कहिल्यै भएको थिएन । मानिसहरू चकित भएका थिए । उनीहरू एउटा अद्भुत शक्तिको अभावमा छटपटिएका थिए । लोडसेडिङ धेरै दिनसम्म आएन । हिउँद लाग्नेवित्तिकै लोडसेडिङको प्रतीक्षामा सबै रहन्थे भनेर पहिले पनि भनेकै थिएँ मैले । त्यो साल पनि स्कूले केटाकेटी भनिरहेका थिए— “लोडसेडिङ आएपछि होमवर्क गरौंला भनेको त आउँदै आउँदैन ।” टिभी हेर्दाहेर्दै अनि कम्प्युटर चलाउँदा-चलाउँदै थकित भएका थिए उनीहरू । अल्छि गर्नेहरूले पनि काम गरिरहनु परेको थियो । कर्मचोरी गर्ने कर्मचारी हैरान भएका थिए । केही नेतागण भन्न थालेका थिए— “हैन, यसपाली के भएको ? बिजुली देव जनताका घरमा के गर्दैछन् ? हाम्रो घरमा मात्रै आउनु पर्ने !”

नातिनातिना छक्क पर्दै बिन्ति गर्छन्— हे बाजे ! त्यो साल अचानक लोडसेडिङ हट्त कथा कसरी बन्यो ? अघिल्लो सालसम्म त बढ्त कथा मात्र थियो । सबै कुरा प्रष्ट भन्नुहोस्, बाजे !” तब वृद्ध बाजे भन्नुहुन्छ— हे नातिनातिना हो ! ध्यान दिएर सुन । त्यो साल तिहारपछि लोडसेडिङ नआएको कुराले पत्रकारका आँखा र कान चनाख भए, गुगलको दिव्यदृष्टि पनि प्रयोग गरे उनीहरूले । तब थाहा हुन आयो— लोडसेडिङ त नेपाल विद्युत प्रधिकरणका टाउके कुलमानले गर्दा पो नआएको रहेछ ।

“कुल म्यान ?” फुच्चे नातिले प्वाक्क भने । बाजे एकछिन अक्मकिए । घाँटी सफा गरेर फेरि भने— “उनी कुल म्यान थिए तर नाम त बिगार्न भएन नि नाति ! के भएको रहेछ भने नि, हामी सबै लक्ष्मीपूजाको तयारी गरिरहँदा उनी चाहीँ आफ्नो कामको पूजा गरिरहेका रहेछन् । कामलाई पूजा गर्नाले उनको घरमा लक्ष्मी आइसकेकी थिइन् । तर उनी सबै नेपालीका घरमा लक्ष्मीको वास होस् भन्ने चाहन्थे । त्यसैले बिजुलीदेवको आराधना गरेछन् । बिजुलीदेवसँग भेट्न उनलाई गाह्रो थिएन किनकि चिलिमे भन्ने खोलामा बिजुलीदेवको बसोबासको व्यवस्था उनले गरेका थिए । अब भने देशलाई नै बिजुलीदेवको शक्ति देखाउनु थियो । उनले अध्धयन गरेछन्, लोडसेडिङको चकचकी घटाउने मन्त्र सिकेछन् । तिहारको दिन बिजुलीदेवलाई सबै नेपालीको घरमा आउन आह्वान गरेछन् । अनि देशभरका मुख्य स्टेसन चलाएछन् । लोडसेडिङ एकछिन पनि आउन सकेनछ तिहारको बेला ।

त्यहाँ उप्रान्त कुलमान एकदम हौसिएछन् । उनको हौसला र बिजुलीदेवको आशिर्वादले उनी अत्यन्त तेजीला देखिए । उनको तेजप्रति सबै आकर्षित भए । पत्रकारले अन्तर्वार्ताका लागि बोलाउन थाले । जनताले उनलाई माया दिन थाले । उनकै कार्यालयका केही भने चिढिए, उनीहरूमा इर्ष्याको भावना आयो तर कुलमानको तेज सामुन्ने त्यस्ता नकारात्मक भाव भस्म भए । उनको काम र तेज देखेर नतमस्तक भएका पत्रकारले भने— “हे कुलमान ! आजसम्म कसैले गर्न नसकेको काम हजुरले कसरी गर्नुभयो, कहनुहोस् । कुलमानले मुस्कुराउँदै भने— “म छिट्टै एउटा अभूतपूर्व घोषणा गर्दैछु । त्यही बेला सबै कुरा भन्नेछु ।” पत्रकारहरू वाल्ल परे अनि आआफ्ना आश्रम फर्किए ।

नातिनातिना ज्यादै उत्सुक भएका थिए । उनीहरूले सोधे— “कस्तो घोषणा थियो त्यो बाजे ?”

बाजे भन्नुहुन्छ— हे नातिनातिना हो ! त्यो यस्तो घोषणा थियो, जुन कसैले दश मनमा एक मनले पनि सोचेको थिएन । लोडसेडिङको पराजयका लागि त्यो ब्रह्मास्त्र थियो । पत्रकारले भरिभराउ सभाअघि बसेर कुलमानले भने— “यस अभूतपूर्व घोषणाको अगाडि बिजुलीदेवसँग अनुमति माग्दछु ।” पत्रकारहरू मुखामुख गर्न थाले । कुलमानले मुसुक्क हास्दै भने— “छक्क नपर्नुहोस् पत्रकारज्यूहरू, बिजुलीदेव हामीसँगै हुनुहुन्छ । यो कोठा, यो शहर, अनि यो देशका हरेक तारमा उहाँ निष्फिक्र दौडिरहनु भएको छ । यसैगरी दौडिरहनु हुनेछ । बिजुलीदेव्को अनुमति लिएर आज म घोषणा गर्दछु: आजको मितिदेखि लोडसेडिङको अन्त्य भएको छ ।”

पत्रकारहरू खासखुस गर्न थाले । उनीहरूले भने— “कुलमानज्यू, बिजुलीदेव स्वयम् भन्नुहुन्थ्यो— “लोडसेडिङ बालाई पराजित गर्न म अहिल्यै सक्दिनँ ।” अचानक उहाँको शक्ति कसरी बढ्यो ?”

कुलमानले फेरि मुस्कुराउँदै भने— “मोटिभेसन महोदयहरू, अरू केही होइन । लोडसेडिङको अन्धकारले गर्दा बिजुलीदेव हीनताबोधले ग्रसित हुनुहुन्थ्यो । हामीले पनि लोडसेडिङलाई सहजै स्वीकारेका कारण उहाँको जोश मरेको थियो । मैले बिजुलीदेवलाई भनें— “हे बिजुलीदेव ! लोडसेडिङ विरुद्ध धावा बोल्न हजुर बाहेक अरू कसैको सामर्थ्य छैन । यो भक्तको पुकार सुनेर देशभर प्रकट हुनुहोस्, प्रभु !

बिजुलीदेवले भन्नुभयो— “ठूला जलविद्युत आयोजना बनिसके ?”

मैले भनें— “छिट्टै बनिसक्ने छन् ।”

“वैकल्पिक उर्जाको विकास भयो ?”

“हुँदै छ ।”

“तिम्रा कार्यालयका सबै भ्रष्ट कारबाहीमा परे ?”

“छैन ।”

अनि उहाँले जंगिदै भन्नुभयो— “म कसरी आउँ त त्यसो भए ?”

“तारमार्फत आउनुहोस् प्रभु !”

“कसरी ?”

“देशमा भएका परियोजना हजुरको शक्ति बढाउन पर्याप्त रहेछन् । सुक्खा मौसममा केही गाह्रो होला तर चुहावट नियन्त्रण गरेपछि सब ठीक हुनेछ । वैकल्पिक उर्जा पनि बिस्तारै अघि बढ्दै छन् । सोलार प्यानलले काठमाडौंका धेरै सडक उज्यालो बनिसके । मेरो कार्यालयका कर्मचारी अव्यवस्थाले ग्रसित छन् । अव्यवस्थाले भ्रष्टाचार बढाउने रहेछ । ‘राइट म्यान एट राइट प्लेस’को अवधारणामा अघि बढ्नेछु । अहिलेलाई आरामले तारमा कुद्नुहोस् प्रभु !”

यति भनेपछि बिजुलीदेव आश्वस्त हुनुभएछ । लोडसेडिङलाई हराउन सक्नुभएछ । कुलमानका सपनाजस्ता कुरा सुनेर सबै अलमलिए । इन्भर्टरको ब्यापार गर्नेहरू झस्किए । नेपालमा लोडसेडिङ सधैं आउनुपर्छ भन्ने विद्वानहरू जिल्लिए । लोडसेडिङलाई मार्न सकिन्छ भन्ने विद्वानहरू उजिल्लिए । वृद्ध बाजे भन्नुहुन्छ— तर यो परिवर्तन कहिलेसम्म रहने हो भन्ने प्रश्न उठिरहेको थियो । लोडसेडिङ आउनु जरुरी थिएन भने किन ल्याइयो ? पहिला लोडसेडिङ गराउने माथि कारबाही हुन्छ त ? बिजुलीदेव निद्राबाट जागेझैँ सबै नेपाली जाग्नुपर्ने अभूतपूर्व समय आएको थियो ।

।।इति श्री नेपाल पुरणे हिउँद खन्डे विद्युत म्हात्म्ये बाजेनातिनातिना संवादे

श्री लोडसेडिङ हट्त कथायां कुलमान वर्णन नाम संकटमोचानाध्याय ।।

Monthly Feature 11: Pashupati Prasad

I wanted to watch this movie when it was released last year but I could not watch it then because I think I was busy in my chores. Thankfully, the movie came up on YouTube during Dashain.

After the earthquake of Baishakh 12, 2072, Pashupati Prasad Khakurel comes to Kathmandu from Sindhupalchowk in search of his Meet Baa. (Meet is best friend; Baa is father. Meet Baa is father’s best friend–almost like father.) Only his Meet Baa can help him earn money in order to clear his dead parents’ debt.

The movie revolves around this simple common theme. However, as Pashupati Prasad works around Pashupatinath area, he makes a connection with Hanumanji–a masked man dressed like Hanuman, an old woman who loves him more than her own son, an M.A. graduate who runs a food booth, and Bunu–a deaf-mute girl who he loves. He also makes a rivalry with Bhasme Don, while searching for gold in the Bagmati River. Through these characters, several aspects of society come alive.

The ending of the movie is unexpected but highly emotional. Without much dialogues, these scenes break the audiences’ heart. Though many have argued that the ending should have been different, I think that’s exactly the makers had wanted people to think of.

Cast

Khagendra Lamichhane as Pashupati Prasad

Rabindra Singh Baniya as Hanuman Ji

Bipin Karki as Bhasme Don

Barsha Siwakoti as Bunu

Director: Deependra K. Khanal

IMDb rating: 9.4/10

खोइ नागरिक समाज ?

हिजो अचानक यो प्रश्न मनमा उठ्यो । देशमा राजनीतिका नाममा ठगी भइरहँदा, कुटनीतिका नाममा लुटनीति चलिरहँदा अनि राज्य पुनर्संरचना (शब्दै कति गार्‍हो रै’छ टाइप गर्न !)का आवाज उठिरहँदा नागरिक समाज कता हरायो?  दश वर्षअघि राजाको प्रत्यक्ष शासनको विरोध हुँदा “नागरिक समाज” एकदम प्रचलित थियो । नागरिक समाज नभएको भए  २०६२/६३को आन्दोलन नै हुने थिएन ।

तत्कालिन अवस्थामा नागरिक समाजका कसरी बनेको थियो ? के उद्देश्य थिए ? इतिहास नबुझी हुन्न भन्ने ठानेर गुगल सर्च गरेको थिएँ । हिजो नै सेतोपाटिमा चुडामणि बस्नेतको एउटा लेख प्रकाशित भएको रै’छ । उक्त लेखलाई आधार मान्दा त्यो समयको नागरिक समाज तल दिइएका वर्गको समूह पो रै’छ-

  • समाजका केही अगुवाहरू,
  • काठमाडौंमा केही बुद्धिजीवी भनेर कहलिएकाहरू, र
  • सञ्चार क्षेत्र
  • केही गैरसरकारी संस्थाका अगुवाहरू

नागरिक समाजको उद्देश्य थिए- १) माओवादी द्वन्द्वको वार्ताद्वारा समाधान; २) लोकतन्त्र र गणतन्त्रको प्राप्ति; ३) समावेशीकरण; ४) राज्य पुनर्संरचना ।

पछिल्ला दुई उद्देश्य माओवादीलाई मुल धारको राजनीतिमा ल्याउने कडीका रूपमा मैले बुझेको छु । ०६२/६३को आन्दोलनमा ती सवाल कसरी उठेका थिए भन्ने चाहिँ मलाई याद छैन । (म बाह्र वर्षको मात्रै थिएँ नि त !) अघिल्ला दुई उद्देश्यमा जनताको प्रत्यक्ष चासो थियो र राजनीतिक दलको स्वार्थ पनि त्यहीँ गाँसिएको थियो ।

त्यस ताका राजाले शासन आफ्नो हातमा लिँदा दलहरूमाथि जनताको विश्वास नै थिएन । उनीहरूले गर्ने विरोधका कार्यक्रममा जनता जाँदैनथे (रक्तकुण्ड, कृष्ण अविरल) । उनीहरू एउटा माध्यम चाहन्थे जनतासम्म पुग्न । नागरिक समाज त्यस्तो एउटा पुल थियो । त्यही भएर नै नागरिक समाजविना आन्दोलन सम्भव थिएन ।

जनता आन्दोलनमा होमिए । राजाले शासन छोडे । विघटित प्रतिनिधि सभा पुनर्स्थापना भयो । लोकतन्त्र आयो । राजाको शक्ति सीमित भयो । संविधान सभाको निर्वाचन भयो । गणतन्त्र घोषणा भयो । जनताले आन्दोलनमा भनेका थिए- “खबरदार नेतगण धोका देलाउ ।” नागरिक समाजलाई भनेका थिए- “यी नेतालाई मुर्ख्याइँ गर्न नदिनू ।” 

तर लोकतन्त्र र गणतन्त्र आउँदासम्म नागरिक समाज हराउन थालिसकेको थियो ।

सेतोपाटिको लेखअनुसार जतिजति समावेशीकरणको अवाज उठ्यो, नागरिक समाज फुट्दै गयो । जबजब राज्य पुनर्संरचनाको कुरा उठ्यो, नागरिक समाज विभक्त हुँदै गयो । मधेस आन्दोलनले यसमा झन् मद्दत गर्‍यो । क्षणिक उद्देश्यका कारण नागरिक समाज टुक्रिएको हो भन्ने म मान्दछु ।

तत्कालिन नागरिक समाजले देशको मुख्य शत्रुलाई निर्मुल पार्न कुनै कदम नै नचालेको जस्तो म देख्छु । नेपालका मुख्य शत्रु हुन्- अस्थिरता र भ्रष्टाचार । यिनै दुई कारणले गर्दा राजनीतिक दलसँग आजित भएका जनताले राजाको प्रत्यक्ष शासनलाई समर्थन गरेका थिए । यिनै दुई कारणले गर्दा राजाको शासन डगमगाएको थियो । यिनै दुई कारणले भुकम्प पीडित जनताले उचित राहत पाएका  छैनन् । यिनै दुई कारणले नेपाल विदेशी चलखेलको केन्द्र बनेको छ । यिनै दुई कारणले जनता गणतन्त्र देखि नै आजित हुन थालिसके । समस्याको चुरो बुझेर पनि बुझ पचाउने राजनीतिकर्मी र बुद्धिजीवी भनाउदाले गर्दा नै हाम्रा समस्या समाधान नभएका हुन् ।

अफसोस, नेपालका बुद्धिजीवीहरू र सञ्चार क्षेत्र   जातीय, क्षेत्रीय, वर्गीय  रङ्गमा रङ्गिएका छन् । यस्तोमा हाम्रा समस्याहरू झन् बढ्दै छन् । कहिलेसम्म ? प्रश्न अनुत्तरित छ ।

सवारी

उहिले राजा-राणाहरू बग्गीमा हुइँकिँदै कतै गए भने सडकको दायाँ-बायाँ उभिएर मानिसहरू स्वागत गर्थे रे ।त्यस्तो सवारीमा हिँडिरहेका बटुवालाई उभिनु पर्ने बाध्यता हुँदैनथ्यो रे । स्वतस्फूर्त उनीहरू राजा-राणाको दर्शन गर्थे रे, आफूलाई भाग्यमानी ठान्थे रे । चाकरी गर्ने राम्रो मौका पनि त्यही हुँन्थ्यो रे । केही गरी तिनको नजरमा परियो भने त सन्तानको पनि जीवन उकासिन्थ्यो । चाकरी गरेर ठूलाबडा भएका मानिसका सन्तान अहिले पनि क्या ठाँटसँग हिँड्छन् ! भलै देशमा राणा मात्रै होइन, राजाको पनि शासन छैन ।

तर सवारीको परम्परा अहिले पनि ज्यूँदै छ । भन्नुहोला, “न राणा छन्, न राजा, न त बग्गी; सवारीको परम्परा कसरी चल्छ ?” म भन्छु- समय फेरिएको छ नि त ! बग्गीको ठाउँमा चिल्ला कार छन् । अनि राजा-राणाका ठाउँमा जनताका प्रतिनिधि । यस्तो फेरिएको समयमा पनि सवारीको चलन चलिरहेको छ । किनकी सवारी हाम्रो इतिहास हो, हाम्रो संस्कृति हो ।

“इतिहासमा भएका कतिपय विषय मेटिन्छ, परिवर्तन गरिन्छ । राजारानीका नाम भएका स्कुल, कलेज, युनिभर्सिटी, बाटाघाटा लगभग सबै फेरिए ।” फेरि भन्नुहोला, “संस्कृति पनि त परिवर्तन हुन्छ । हाम्रो देशको मौलिक गीत-सङ्गीत, नाच-गान, पहिरन र खानामा पनि त पश्चिमा प्रभाव परिसकेको छ । सवारीको चलन किन परिवर्तन किन नगर्ने ?”

म फेरि पनि भन्छु- सवारीजस्तो विशिष्ट संस्कार पनि छोड्ने चिज हो त ? सवारी त हाम्रो एकमात्र साँस्कृतिक धरोहर हो । भुइँचालोले गर्दा हाम्रो देशमा चारवटा धरहरा ढले । हज्जारौं मन्दिर भत्किए । पश्चिमा धर्मसंस्कृतिले हाम्रा संस्कार बदले तर सवारीको चलन हटाउन सकेनन् । सक्ने छैनन् पनि । किनकी सवारी र त्योसँग गाँसिएको चाकरी हाम्रो जीनमा छ ।

भन्नुहोला, “मेरो जीन त शुद्ध छ । चाकरीको नाम निशान छैन । त्यसैले म सवारीको विरोध गर्छु ।” म सम्झाउँछु- त्यस्ता कुराहरू घरभित्र मात्रै गर्नू । भन्नुहुन्छ, “किन ?” म केही बोल्दिन । बाटोतिर हेर्न इशारा गर्छु । बाटो अचानक सुनसान भएको छ । एउटा पनि गाडी छैनन् । डराउनु होला कसैले बन्द गर्‍यो कि भनेर । म पुलिसतिर इशारा गर्छु । कसैलाई अभद्र पाराले बाटोमा साइकल नचलाउन आदेश दिँदै छन् । अर्का प्रहरी अलि परको आकाशे पुलमा नचढ्नु भन्दैछन् । अनि अर्का चाहिँ बटुवालाई फुटपाथमा उभिन लाउँदैछन् ।

केही बेरमा साइरन बालेको एउटा मोटरसाइकल देखापर्छ । अनि आउँछन्, सुरक्षाकर्मीका गाडी, झण्डा फर्फराएको सरकारी गाडी अनि फेरि पुलिस गाडी । हामी नतमस्तक भएर हेर्छौँ । सोच्नुहुन्छ, “जनताका राष्ट्रपति-प्रधानमन्त्री राजा-राणा जसरी हिँड्न थाले ।” म सोच्छु- हाम्रा सन्त्तानले भन्लान्, “हाम्रा बाउबाजे स्वतस्फूर्त गणतन्त्रका मूर्तिको सवारीलाई स्वागत गर्थे ।”

Examples Jhamak Ghimire has Set

Introduction

On Bhadra 20, 2073 (September 5, 2016) the Madhya Paschimanchal University (MPU) granted Jhamak Ghimire an honorary doctorate. The inspiring litterateur never went to school. Yet, she has received the honour because of her talent in literature. 

Jhamak Ghimire was born on Asar 21, 2037 in Dhankuta. She suffers from cerebral palsy. The neurological condition does not allow her to talk and move her limbs properly. However, she uses her two toes and immense power of observation and  imagination to communicate and create literary works. She has published thirteen books of different genre- poems, stories, essays and autobiographies. Her autobiography, Jeevan Kanda ki Phool (won her Madan Puraskar, the most reputed award in Nepali literature.

Examples she has set

1. Nothing is Impossible

Even with extremely limited movement, if one has healthy mind, nothing is impossible. Though she has never attained school, she gained knowledge on her own. And has become an inspiring figure.

2. Thoughts are Limitless

One may be limited physically but thoughts and imagination have no bounds. She writes as if she has experienced things herself. She has shown her abilities in critically analyzing things she hears and reads.

3. Life is full of Struggles

There are hardships in life. One has to undergo several struggles in life. Ghimire has faced the obstacles of the family, and the society. The obstacles inspired her to revolt against them. Her literary works represent the revolution.

Conclusion

Jhamak Ghimire is an exemplary personality who has challenged her physical weaknesses to inspire people all around the world.*

Note:

*Jhamak Ghimire’s autobiography Jeevan Kanda ki Phool has been translated into English, Hindi, and Japanese languages and is being translated into several other languages.

Source

1. MPU’s circular on Honorary Doctorate to Jhamak Ghimire

2. The Kathmandu Post

3. The Himalayan Times

4. Ratopati

डा. केसीको “आमरण” अनशनको सार्थकता

करिब तीन साता भयो डा. गोविन्द केसीको “आमरण” अनशन सकिएको । यसपटकको आठौं अनशनमा उनले धेरैको समर्थन पाए । के उनको आन्दोलनले देशभरका जनतालाई सुबिधा होला ? के नेपालको संविधानमा लेखिएको स्वास्थ्य सम्बन्धि हकलाई यो आन्दोलनले सहयोग गर्ला ? यी प्रश्नहरूको जवाफ खोजिनेछ यस लेखमा ।

अनशनको शिलशिला

डा. केसीले यसपटक समेत गरेर आठचोटि अनशन बसे । उनको समर्थनमा युवाहरू सडकमा ओर्लिए; सोसल मिडियामा I am with Dr. KC भन्ने नारा लगाए ।  शिक्षण अस्पतालका डाक्टरहरूले स्वास्थ्य सेवालाई असर हुनेगरी आन्दोलनलाई समर्थन (या विरोध) गरिरहँदा जनताको सहज स्वास्थ्य सेवा पाउने हक कुन्ठित भयो भन्न भने मैले हिच्किचाउनु हुँदैन ।

डा. केसीका अनशनको क्रम

असार २१-२४, २०६९ (४ दिन)

साउन २७-भदौ १, २०६९ (७ दिन)

पुस २७-माघ १०, २०७० (१४ दिन)

माघ २५-फागुन ३, २०७० (८ दिन)

फागुन ८-१९, २०७१ (१२ दिन)

भदौ ७-२०, २०७२ (१४ दिन)

असार २६-साउन ९, २०७३ (१५ दिन)

स्रोत: The Himalayan Times

जनतालाई सास्ती

डा. केसीले पाँचौ या छैटौं पटक अनशन बस्दा डाक्टरहरूले आकस्मिक बाहेकका सेवा बन्द गरेको सुन्दा मैले फेसबुकमा गुनासो पोखेको थिएँ- “जनताको सेवा होस भनेर गोविन्द केसीले अनशन  बसेका छन् । अरू डाक्टरचाहिँ सेवा बन्द गरेर समर्थन गर्दै छन् । ठीक उल्टो भएन र ?” मेडिकल पढ्दै गरेका मेरा एक मित्रले जवाफ दिए- “दुर्गमका मानिसको सुबिधाको लागि काठमाडौंका केही जनताले दु:ख पाउनु गलत होइन *।” मलाई चित्त बुझेन; काठमाडौंका जनताले चाहिँ किन दु:ख भोग्नुपर्ने ? तिनै मित्रले मलाई भने- “तिमी त मुर्ख रैछौ, कुरा नबुझ्ने ।” मैले विवाद गर्नु जरुरी थिएन । सायद काठमाडौंवासीले केही सुबिधा त्याग गर्नुपर्छ भनेर मैले नै नबुझेको थिएँ ।

तर एकचोटी चित्त नबुझेपछि अर्कोपटक त्यस्तै कुरा सुन्दा रिस उठ्दो रैछ । डा. केसीको आन्दोलन ताका मेरो परिवारका दुई सदस्यलाई आँखा जचाउनु पर्‍यो । लगियो नजिकैको त्यही आन्दोलन चलिरहेको अस्पताल । दिउँसोको सत्रमा चालीसजना मात्र बिरामी हेर्ने भनिएछ । हुन त एकचलीसौँ नम्बरमा परेर पनि उपचार त त्यही दिन भयो तर त्यसपछि उपचार नै नपाउने पनि त थिए नि ! के शिक्षण अस्पतालका विद्यार्थीले आफ्नो मात्र सुबिधाका लागि जनताको करबाट छात्रवृत्ति पाएका हुन्; गोविन्द केसीको समर्थन गरेका हुन्  ?

डाक्टरका लुकेका स्वार्थ

“डाक्टरको जस्तो कुल्ली काम कसैको हुँदैन,” अस्ति निमेष दाइ भन्दै हुनुहुन्थ्यो मलाई । मैले पनि त्यसै बुझेको हुँ । दिनभर अनेक थरीका बिरामी हेर्‍यो । न खानाको टुँगो छ न बस्नको । राति अर्जेन्ट फोन आयो भने “दिनभरी थाकेको शरीर” पनि भन्न नपाउने । दत्तचित्तकासाथ उक्त पेशामा लाग्ने मानिसहरूलाई म सलाम गर्छु । तर यस पेशाको व्यापारिकरण गरिएको छ भन्ने सबैलाई थाहा भएको तथ्य हो ।

“ठूलो भएपछि डाक्टर बन्नु !” हामीले दशैँमा यही आशिर्वाद पायौँ । हाम्रो समाजले डाक्टरलाई भगवान मान्छ । डाक्टर बन्न गाह्रो छ अनि त्यसपछिको सम्मान चाहिँ अथाह । त्यसैले प्लस 2 साइन्स पढ्दा पनि मेडिकल इन्ट्रान्स भनेर एक्स्ट्रा क्लास राख्छन् । “गुण पनि धेरै खायो भने तीतो हुन्छ” भन्ने नेपाली उखान छ । सम्मान धेरै गर्‍यो भने दम्भ बढ्छ । नेपाली डाक्टरहरूमा पनि दम्भ भेटिन्छ । त्यसैले त उनीहरू अप्रेसन गर्न ढिला पुग्दा कसैले केही भन्दैन तर कोही बिरामी ढिलो पुगोस्, उसको सातो लिन्छन्  ।

दम्भ बोकेका डाक्टरले चलाएका छन् मेडिकल कलेज । त्यहाँ पढ्छन् पैसा पेल्न सक्ने (वा ॠण काढेका) परिवारका छोराछोरी । तिनको उद्देश्य- पैसा कमाउने । ॠण तिर्नु पर्दा अर्को उपाय पनि त छैन । जब कोही बिरामी हुन्छ, ऊ यस्तै स्वार्थले घेरिएको ठाउँमा पुग्छ ।

यस्तोमा एउटा डाक्टर (गोविन्द केसी) लाई निस्वार्थी रूपमा देखाइयो । र त उनलाई धेरैले पत्याए । तापनि उनले काठमाडौंमा दश वर्षसम्म नयाँ मेडिकल कलेज सञ्चालन गर्न नपाइने सहमती गरे सरकारसँग; साथै मनमोहन मेडिकल कलेजको सम्पत्ति नेपाल स्वास्थ्य विज्ञान प्रतिष्ठान (वीर अस्पताल) ले किन्ने व्यवस्था गर्न बाध्य बनाए । यसपालिको सहमतिले निम्नलिखित प्रश्नहरू उब्जाउन सक्छ:

  • काठमाडौंको बढ्दो जनसंख्याको चापलाई अहिले भइरहेका अस्पतालले दश वर्ष थेग्न सक्छन् ?
  • अहिले सञ्चालनमा रहेका मेडिकल कलेजको स्तरोन्नति कसरी र कहिलेसम्म होला ?
  • मनमोहन मेडिकल कलेज सञ्चालकले सुलभ शुल्कमा सेवा दिन्छौँ भन्दा किन दिइएन ? केसीसँग सञ्चालकको व्यग्तिगत टक्कर जस्तो पनि देखियो कि ?
  • निजी मेडिकल कलेज खुल्दैनन पो भन्न खोजिएको हो कि ? वीर हस्पिटलले किन्ने भनेको मनमोहनको सम्पत्ति उसले बेच्न मानेन भने डा. केसीले फेरि अनशन बस्लान ?

नक्कली डाक्टरका सम्बन्धमा

नक्कली डाक्टरको विगविगी भएको यो समयमा गुणस्तरीय सेवा पाउनु त “आकासको फल आँखा तरी मर” भनेजस्तै भएको छ ।सिआइबीले समातेका नक्कली डाक्टर काममा फर्किए रे । डा. केसीको आन्दोलनले यो मुद्दा किन छोएन ? फेरि समावेशी कोटाका नाममा ८८% ल्याउनेले नपाएर ५०% ल्याउनेले मेडिकल गर्न पाउने प्रथा हुने गरी आन्दोलन गर्लान् कि नगर्लान केसीले ? नवौँ अनशनमा (भइहाल्यो भने) चाहिँ सलाइनविनै केसी बस्न सकून् ।

आन्दोलनको सार्थकता

हरेक प्रदेशमा एउटा स्तरीय मेडिकल कलेज सञ्चालनमा आए सबैलाई फाइदा होला । र ती छिटो बनून् । देशका सबै क्षेत्रमा स्वास्थ्यसेवा सजिलो गरि पाइयोस् । व्यापारिक उद्देशले अस्पताल नखोलिउन् । डाक्टरले “हिप्पोक्रेटिक ओथ” ननाघून् । अनि नक्कली डाक्टरले शिर नउठाउन् । 

मेरा पछिल्ला दुई कामनाका सम्बन्धमा केही कुरा नउठेकाले गोविन्द केसीको आन्दोलनलाई म अपुरो ठान्दछु । असल उद्देश्य राखिएको भनिएको अनशनले ती कुरा नसमेटेकाले फेरि यस्तै आन्दोलन नहोला भन्न सकिन्न । तर आन्दोलन गर्न पाउने हक प्रयोग गर्दा कसैको स्वास्थ्य सेवा पाउने हक कुण्ठित नहोस् ।

    [थप कुरा:

    * मेरा मित्रलाई जवाफ (ढिलै भए पनि) 

    केही समय पहिले काठमाडौंवासीले मधेसको समस्या बुझेनन् भन्दै नाकाबन्दी गराए मधेसी दलले । त्यसको विरोध व्यापक भयो । तिमीले के गर्‍यौ मलाई याद छैन तर काठमाडौंमा बस्ने बित्तिकै सुबिधाभोगी भन्ने बुझ्यौ कि कसो ? नत्र अन्त उपचार गर्न नपाएर यहाँ आएका बिरामी पनि त हुन्छन् नि ! तिनले चाहिँ काठमाडौंमा सुबिधा लिन नपाउने भन्न खोजेका हौ कि ? या तिमीहरूलाई आफ्नो ठाउँमा अस्पताल खुल्दैछन्, काठमाडौं आउनु पर्दैन भनेका हौ कि ? तिम्रो तर्क मैले किन नबुझेको रैछु भने नि तिमिले पढ्ने टिचिङ हस्पिटलमा निम्न र मध्यम वर्गीय बढी आउँदा रैछन् । धनीका लागि त ग्रान्डी, वयोधा छँदैछन् । निम्न आय भएकाका लागि आन्दोलन हुँदा किन त्यस्तै आर्थिक स्तर भएका जनताले दुःख पाउने ?
    ** आमरण अनशनमा सलाइन चढाउन हुन्न भन्ने गोर्खाका नन्दप्रसाद अधिकारीले आफ्नू छोराको हत्यारालाई सजाय दिनुपर्छ भन्दा ज्यान गुमाए । उनको समर्थनमा उठेका फाट्टफुट्ट स्वर त्यसै हराए । सायद न्यायलाई व्यक्तिगत स्वार्थ ठाने धेरैले !

    *** यो लेख आउनमा निमेष अधिकारी (माथि निमेष दाइ)को महत्त्वपूर्ण योगदान छ । उहाँको ब्लग पनि पढ्नुहोला ।]

    अलिकति गुनासो संस्कार माथि

    एउटा घटना

    समय : साउन ६ गते करिब डेढ बजे (दिउँसो)

    स्थान : जामे मस्जिद अगाडिको गेट

    सिमसिम पानी परिरहेको छ। तीनधारा ओर्लिएर त्रिचन्द्रतिर जाँदै छु । जामे मस्जिद अगाडि पानी जमेको छ तर ध्यान दिएको छैन । अचानक विना कुनै कारण पछाडि हेर्छु । एउटा माइक्रो हर्न बजाउँदै बत्तिँदै छ । मस्जिद अगाडिको “पोखरी”देख्छु । फुटपाथ मुन्तिरको त्यो पानी माथि माइक्रो दौडिन्छ कि भन्ठान्छु । हेर्दाहेर्दै त्यो गाडि पानी माथि कुद्छ । छप्ल्याङ् ! दाहिने पाटो पुरै भिज्छ । हर्न बजेकै छ, माइक्रो दक्षिण हुइँकिदै छ । खलासी आफ्नो माझी औँला झ्याल बाहिर तेर्स्याउँदै छ । रिस झन् बढ्छ । नम्बर टिप्न खोज्छु; चस्मा पछाडिको आँखाले भ्याउँदैन । मसँगै पाँच-छ जना भिजेका छन् । मस्जिदको गेटमा एकछिन अडिन्छन् । छेउमा छन् एक पुलिस, हासिरहेका । पारो झन् चढ्छ । रिसले मुर्मुरिँदै कलेज पुग्छु । धन्न मस्जिद अगाडिको “पोखरी” बाट बालुवा मात्र उछिट्टिएछ । नत्र हुँदैनथ्यो बिजोग ? अहिले पनि सम्झिँदा आगो बल्छ मनमा ।

    अर्को एउटा घटना 

    समय : साउन ५ गते दिउँसो सवा तीन बजे 

    स्थान : त्रिचन्द्र कलेज स्पोर्टस् हल

    मेरा दुई साथी टिटी खेल्दै छन् । टिटी अर्थात् टेबलटेनिस । दुई जना अपरिचित पनि छन्। अर्को बोर्डबाट तेस्रो अपरिचित आउँछ। मेरो साथीसँग ब्याट माग्छ । एक दुई “मिस” खेल्छु भन्छ । तर पारा हेर्दा पूरा गेम खेल्ला जस्तो लाग्छ । मेरो साथीले “पूरा गेम त खेल्न पाइन्न है” भन्छ । अपरिचितले दादागिरी देखाउँछ । गाली गर्दै ब्याट फालेर अर्कोतिर जान्छ । पल्ला छेउको अपरिचित पनि त्यही ड्याङको मुला रै’छ । खेल्नै दिन्न भनेर बल लिँदै हिड्छ । झगडा गरेर जित्नु केही छैन । हामी लुत्रुक्क परेर फर्किन्छौँ ।

    यी दुई प्रतिनिधि घटना देखाएर भन्न खोजेको कुराचाहिँ यत्ति हो- दादागिरी र हेपाहा पारा हाम्रो उच्च संस्कार हो । घरमा, सडकमा, स्कूलमा, कलेजमा, “स्वतन्त्र” विद्यार्थी यूनियनमा, यूनिभर्सिटीको उच्च तहदेखि क्याम्पस प्रशासनसम्म, संसदमा, सरकारमा, अदालतमा, संवैधानिक आयोगमा अनि अरू थुप्रै ठाउँमा जसले बल (वा बलको फुस्रो तुजुक मात्र पनि) देखाउन सक्छ, उसैले जित्छ । हामीजस्ता निर्बल हार्छौँ । गुनासो पोख्दै बस्छौँ ।

    संस्कार परिवार र समाजबाट आउँछ रे । जुन परिवार र समाजले आफ्ना सदस्यलाई दादागिरी गर्न सिकाए, म तिनलाई सलाम गर्दछु । आफ्नै बाआमालाई सोध्छु- किन अरूलाई हेप्न, होच्याउन अनि अर्काको मर्कामा हास्न सिकाउनु भएन ? किन त्यस्ता महान् संस्कारका धुरन्धरसित दोस्ती गर्न सिकाउनु भएन ? आज यस्तो निरीह त हुनु पर्ने थिएन न त गुनासो पोख्नु पर्थ्यो ।

    एउटा गुनासो त भगवानसँग परिचित गराउने सँग पनि छ, पोखिहाल्छु । उनीहरू भन्छन्  श्रीकृष्णले अर्जुनलाई भन्नुभयो, “जबजब पाप बढ्छ, म धर्म स्थापना गर्न अवतरित हुन्छु ।” मैले त्यसै होला भन्ठानेँ । अवतार पर्खेर बसेँ । आज म ठान्छु, श्रीकृष्णले त यसो भन्नु भएको थियो, “हरेक युगमा अधर्म हुन्छ । अनि हरेक युगमा धर्म स्थापना गर्ने नायक हुन्छन् । यस युगका नायक तिमी हौ, भारत*!” म यी कारणले आफ्नो मान्यतामा अडिग छु: 

    समय घर्किँदै छ, युग पनि । म युगनायक कुर्दै छु । म आफैँ युगनायक बन्न डराउँछु ।

    • युद्ध छोड्न लागेका अर्जुनलाई मोटिभेट गर्दै हुनुहुन्थ्यो श्रीकृष्ण । त्यस्तोमा अर्जुनलाई तिमी नै नायक हौ भन्दा हुने असर श्रीकृष्ण बुझ्नु हुन्थ्यो ।
    • कुरूक्षेत्रको युद्ध भएको धेरै लामो समयपछि महाभारत लेखिएको हो । श्रुति र स्मृतिबाट नै यो धेरै फैलिएको थियो, लिखितरूपमा आउँदासम्म ।
    • एउटा खेल खेल्नु भएको होला, लहरै बसेर । सुरूको एउटाले कानेखुसी गर्छ दोस्रोलाई । अनि तुरुन्तै तेस्रोलाई दोस्रोले पहिलोले भनेको कुरा भन्छ । क्रम चल्दै जान्छ । अन्तिमकोले सबैले सुन्ने गरी यसो सुनेँ भन्छ । तर पहिलोले त्यसो भनेको हुँदैन । बीचमा कसैले अर्कै कुरा गरिसकेको हुन्छ । हामीले सुने-जानेको महाभारत पनि त्यो खेल जस्तै हो ।
    • हामीले सुन्दासम्म महाभारत इतिहाश होइन, मिथक भइ सकेको छ । पात्रहरू काल्पनिक जस्ता भएका छन् । टेलिभिजनले मिथकलाई नै बढावा दिएकै छ ।
    • म मान्दछु, कृष्णले आफूलाई भगवान् भन्नुभएन । अलिकति तत्व ज्ञान भएकालाई पनि थाहा हुन्छ, आफैँलाई भगवान् भन्न सकिन्न भनेर । श्रीकृष्ण त ज्ञानको सागर हुनुहुन्थ्यो । उहालाई त महाभारतका प्रचारकले पो भगवान् भनेका हुन् ।

    हुन त महाभारतको चर्चा गर्नु यो लेखको उद्देश्य थिएन । तर भगवान् चिनाउनेले यतिसम्म सिकाए कि मैले केही गर्न पर्दैन, भजन र प्रार्थना गरे पुग्छ । मैले पत्याइरहेँ, आफूलाई कर्महीन बनाएँ । अवतार पर्खिएँ । आफूभित्रको दियो छोपछाप पारेँ । र त म जल्दै छु । मेरो कर्मप्रतिको अविश्वासले गर्दा आज म हेपिएको छु । दादागिरीको संस्कारलाई ढोग्दै छु ।

    *(अर्जुन चन्द्रवंशी भरतका सन्तान थिए र संस्कृतका श्लोकमा उनलाई पटकपटक भारत भनिएको छ ।)

    Monthly Feature 7: Kalo Pothi- A Movie about Friendship

    Nepali is believed to have been evolved from language of the Karnali region. (Sinja valley of Jumla and more popularly known as the place of origin of Nepali language.) To understand the dialogues of a movie which used Khas language of Mugu (a district in Karnali zone) we had to take help of subtitles. We have deviated a lot from our roots. This month, I feature that movie- Kalo Pothi(aka The Black Hen in international film festivals).

    Karnali Zone (Source: Wikimedia Commons)

    ​

    Summary

    In 2001 A.D. (2058 B.S.), before the insurgency, the “People’s War” led by Maoists seems to have influenced Karkiwada, a village in Mugu district. Maoists, who have been working as guerillas,  organize a cultural programme to spread the word of “revolution”. Some school kids are influenced. One of them is Bijuli, the sister of a major character Prakash.

    Earlier, the Mukhiya(chief) of the village had ordered the villagers to bring up all fowls to him but Bijuli had managed to hide one white coloured hen. This she had given to her little brother Prakash. They live with their father as the Mukhiya’s servants. The boy asks what name he should give to the hen. When she tells him to give whatever name he wanted, he names it Karishma, after the name of Nepali movies. Her movie- Saathi (Saathi means Friend) alongside Rajesh Hamal is about to be shown in the village and the little children seem to have been influenced by that.

    The same night, Bijuli flees with her “comrades” to be a Maoist. The hen she had given to her brother Prakash has yielded an egg which he shows first to his friend Kiran, the Mukhiya’s grandson. The hen, however is sold by Prakash’s father to a Tenjing, an old Bhote for 600 rupees. The boys decide to get the hen back the hen by paying Tenjing but they do not have money.

    After sometime, when they have half the money Tenjing had paid, they go his home and ask for the hen. Tenjing does not agree. The boys steal it and colour it black. The white hen becomes the black hen. Their act is caught and the hen is taken by Tenjing again.

    Meanwhile, Ujeli(the Mukhiya’s granddaughter) is about to be married to Captain Surbir. The Captain, however is abducted by the Maoists. Prakash sees his sister as she and her friends drag the Captain away. Prakash still longs for the hen Tenjing had taken away. Prakash and Kiran go to him again and he tells them that the hen had been sent to his daughter in Serog village.

    Serog is far but riding a horse, the boys reach a long way. They reach a forest, where firing breaks out between the Army and the Maoists. Several people are killed. The boys save themselves by smearing blood of the deceased. Later, they wash themselves in a lake and head to Serog. They find the hen but seeing the hen and with her chicks, Prakash, whose mother had died prior to the setting of the movie, says, “I don’t want to separate children from their mother.”

    Themes

    1. Friendship and Innonence

    Prakash is a servant at Kiran’s house and a Dalit(so called untouchable) as well. But they are best friends. Kiran goes through everything to help Prakash get back the hen Tenjing has taken away. Prakash covers up his acts. Their friendship is strong despite the difference in caste and social status. Also, their act of colouring a white hen to black is sweetly innocent.

    2. Humanity

    Despite being a child of poor servant at Mukiya’s home, Prakash goes to school. Prakash and his family have been provided a place to live. They are also given warm clothes during winter.
    But the humanity is waning towards the end. The Mukhiya warns Kiran not to befriend Prakash (he goes away to Serog, however). Policemen threaten to beat them up if Bijuli does not return the village. The Maoists are abducting soldiers who are not on duty, and the firing in the forest kills several people.

    3. Transition from Peace to War

    The movie shows the changes that occur when a society undergoes the transition between peace and war. The thoughts of people change. They come up to believe that the state of peace was due to their ignorance about the real affairs. They are inclined to change the society by whatever means they have. Some better-off people migrate to a relatively safer place. Those who can not afford, have to undergo whatever happens to them in their homeland.

    4. Philosophy of “Letting Go”

    After a long journey to Serog, Prakash leaves the hen and says, “Let it be, I don’t want the children separated from their mother.” Every journey of life ends that way. We let go something to embark a new one.

    What’s there for the viewers?

    1. The movie features a simple storyline. Almost everything in the plot is related with the hen. (Can I say hen is the protagonist?) 

    2. Khadga Raj Nepali and Shukra Raj Rokaya have done an exceptional job considering their ages and their experience in movies. (They had never acted in movies before.)

    3. The movie gives a lot of knowledge about the Khas language and culture.

    Some disappointing factors

    1. The story is simple but does not seem to be in a flow. The movie does not always stick to the storyline. The transitions between scenes are sometimes unclear and audience do not understand what and why the characters are doing the things shown in the screen.

    2. There are two dream sequences that are highly symbolic. The first dream is set at Pashupatinath area, where Prakash sees Hindus, Buddhists, Christians and Muslims one after the other. While the dream might represent a case of religious tolerance, it is highly unlikely that a poor boy in Mugu can dream of such a thing. Moreover, it does not connect to the plot thereafter. (Ten minutes time in the theatre, 25 lakh rupees need not be spend.)
    In the another dream sequence, Prakash relives the funeral of his mother a year ago but the people have changed. For example, Bijuli carries a gun, Ujeli is a bride and Prakash’s father carries a hen. This dream connects to the end of the movie, when Prakash lets go of the hen.

    3. Scenes in the movie are shot from quite a distance with still frames. For minutes, when the characters are conversing audience sees a house or a room or a hillock. While that could have been the director’s scheme, close-up shots could have it more remarkable.

    4. Finally, (something everyone has been telling) a scene that was completely awkward and unnecessary- a kiss scene between Ujeli and the Captain. The movie might have wanted to represent love between them but because that is not the main focus of the movie, the scene was absolutely unnecessary.

    Cast:

    Khadga Raj Nepali
    as Prakash

    Shukra Raj Rokaya
    as Kiran

    Jit Bahadur Malla
    as Prakash’s father

    Hansa Khadka as Bijuli

    Benisha Hamal
    as Ujeli

    Director: Min Bahadur Bham

    IMDb Rating: 7.6/10

    Personal Rating: 7.5/10

    Sources:

    1. Movie reviews on several newspapers and magazines.
    2. www.mysansar.com
    3. Internet Movie Database (IMDb)

    [P.S.: On June 9, I had watched the movie with my friends. Thanks you for your insights. I could not have formulated my thoughts on the movie without you guys.]

    Translation Fun: What is Diuri in English?

    One question bothered me recently: What do we call diuri in English?

    When we want some words, phrases and sentences translated, Google Translate is a useful tool. I had discovered its virtues while I was learning French last year and had tried to understand some German sentences a little earlier. It had helped me clear some doubts on the initial stages of French-studies.

    In Nepal, we often use a diuri to prepare tea, to boil water milk, pulse, and so on. A diuri is a utensil with its height little less than its diameter and a single handle. I was writing a story in English, and it was essential to include the utensil in the plot. So, I went to the Google Translate website and typed in the Nepali name. I was shocked by the translation.

    It said “wetted“. And I knew it was wrong. No utensil could have been named wetted in English. So, I left the website and googled the names of utensils used for cooking. I redirected myself to Wikipedia. The list of utensils was surprising; and I went through the list and found two possible solutions. I had to confirm them.

    Before I had entered Wikipedia, I had tweeted the question. Because my Tweets are linked to my Facebook, I expected to get answers on Facebook as well. I did get the answer from Suraj Nepal, who was a batch senior in my school. His answer confirmed what I had guessed.

    Diuri (दिउरी) in English is called saucepan.

    It’s not that the utensil cannot be used to prepare sauce and pickles but if you have to prepare tea, what word for the utensil would be the most suitable? A tea-pot!

    [P.S.: I have joined the Google Translate Community and I’m contributing the words I can translate. It’s fun and challenging at the same time.
    But I am still wondering if there is just a single word in English for “diuri”.
    Also, this post has not been sponsored either by Google Translate or any cookware company.]

    Page 9 of 10

    Powered by WordPress & Theme by Anders Norén

    Join the Newsletter!

    Sign up to receive awesome content in your inbox.

    We don’t spam! Read our privacy policy for more info.